Khi nói đến tác động xã hội (social impact), nhiều người thường nghĩ ngay đến tiền bạc, tổ chức lớn, những nhà tài trợ hoặc những người có quyền lực. Nhưng thực tế, một thay đổi tích cực không nhất thiết phải bắt đầu bằng một ngân sách lớn.

Một người trẻ có thể bắt đầu từ 2 giờ mỗi tuần, một kỹ năng, một bài viết, một ý tưởng, một cuộc trò chuyện hoặc một mối quan hệ.

Theo Báo cáo thường niên 2024 của United Nations Volunteers (UNV), trong năm 2024 có 14.631 tình nguyện viên Liên Hợp Quốc, tăng 14% so với năm 2023 và tăng 77% so với năm 2019. Đáng chú ý, 2.166 tình nguyện viên nằm trong độ tuổi 18–26. Các tình nguyện viên đã đóng góp cho cả 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs).

Điều đó cho thấy: nguồn lực tạo ra tác động không chỉ là tiền.

Impact không chỉ đến từ tiền

Một dự án cộng đồng cần nguồn lực, nhưng nguồn lực có nhiều dạng khác nhau: thời gian, kiến thức, kỹ năng, truyền thông, mạng lưới quan hệ, ý tưởng và khả năng tổ chức.

Nếu một người trẻ chưa có tiền nhưng có kỹ năng thiết kế, họ có thể thiết kế poster cho một chiến dịch xã hội.

Nếu chưa có quyền lực nhưng có khả năng viết, họ có thể kể câu chuyện của một nhóm yếu thế.

Nếu chưa có kinh nghiệm nhưng có thời gian, họ có thể trở thành tình nguyện viên.

Nếu chưa có tổ chức riêng nhưng có mạng lưới bạn bè, họ có thể kết nối những người có cùng mối quan tâm.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không nên là:

“Tôi có bao nhiêu tiền?”

Mà nên là:

“Tôi đang có nguồn lực nào và có thể dùng nó để giải quyết vấn đề gì?”

1. Tác động từ thời gian

Thời gian là một trong những nguồn lực công bằng nhất mà người trẻ có thể đóng góp.

Không phải ai cũng có tiền để tài trợ cho một dự án cộng đồng, nhưng nhiều người có thể dành 2–3 giờ mỗi tuần để hỗ trợ một hoạt động có ý nghĩa.

Ví dụ:

Dạy học miễn phí cho trẻ em.
Hỗ trợ một lớp kỹ năng cho sinh viên.
Tham gia dọn rác tại khu dân cư.
Hỗ trợ người cao tuổi sử dụng công nghệ.
Làm tình nguyện viên cho một chương trình cộng đồng.
Hỗ trợ nhập dữ liệu, khảo sát hoặc nghiên cứu cho một dự án xã hội.

UNV cho biết trong năm 2024, hơn 14.600 UN Volunteers đã đảm nhận nhiều vai trò từ phát triển cộng đồng, y tế, nhân quyền, hỗ trợ nhân đạo đến quản lý thông tin.

Điều này cho thấy thời gian được tổ chức đúng cách có thể trở thành một nguồn lực xã hội rất lớn.

2. Tác động từ kiến thức

Bạn không cần là giáo sư hay chuyên gia hàng đầu mới có thể chia sẻ kiến thức.

Một sinh viên năm cuối có thể hướng dẫn học sinh cách làm CV.

Một người có kinh nghiệm marketing có thể hướng dẫn một nhóm cộng đồng cách xây dựng Fanpage.

Một designer có thể hướng dẫn tình nguyện viên sử dụng Canva.

Một người từng trải qua quá trình tìm việc có thể chia sẻ kinh nghiệm cho sinh viên mới tốt nghiệp.

Kiến thức chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành khả năng hành động.

Một nghiên cứu của World Bank về phát triển cộng đồng cho thấy các mô hình Community-Driven Development có thể cải thiện dịch vụ cơ bản và trong một số trường hợp tạo ra kết quả về phúc lợi kinh tế, sự tham gia và giải quyết xung đột. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc đáng kể vào thiết kế, cách triển khai và bối cảnh của từng dự án.

Vì vậy, người trẻ không chỉ nên “học cho mình”, mà còn có thể biến kiến thức thành giá trị được chia sẻ cho cộng đồng.

3. Tác động từ kỹ năng

Một dự án cộng đồng thường không chỉ cần tiền.

Nó cần người:

Viết nội dung.
Thiết kế.
Chụp ảnh.
Quay video.
Quản lý mạng xã hội.
Tổ chức sự kiện.
Quản lý tình nguyện viên.
Phân tích dữ liệu.
Xây dựng website.
Quản lý tài chính.
Xây dựng kế hoạch.
Làm truyền thông.

Đây chính là cơ hội để người trẻ biến năng lực cá nhân thành nguồn lực xã hội.

Chẳng hạn, một bạn trẻ chưa có tiền nhưng biết dựng video có thể tạo video giới thiệu một chương trình giáo dục miễn phí. Một bạn biết thiết kế có thể tạo infographic về sức khỏe tinh thần. Một bạn giỏi công nghệ có thể xây dựng biểu mẫu đăng ký tình nguyện viên.

Theo UNV, trong năm 2024, các tổ chức thuộc hệ thống Liên Hợp Quốc đăng 22.962 yêu cầu tình nguyện trực tuyến, tăng gần 65% so với năm 2023. Điều này cho thấy nhu cầu kết nối nguồn lực kỹ năng thông qua môi trường số đang ngày càng lớn.

4. Tác động từ truyền thông

Trong thời đại mạng xã hội, một bài viết cũng có thể trở thành một nguồn lực.

Một người trẻ có 500 người theo dõi không nhất thiết phải có hàng triệu follower mới tạo được tác động.

Nếu một bài viết giúp 500 người hiểu đúng về một vấn đề xã hội, tìm đến một dịch vụ hỗ trợ hoặc tham gia một hoạt động cộng đồng, thì truyền thông đó đã tạo ra giá trị.

UNICEF ghi nhận rằng người trẻ ngày càng sử dụng môi trường số để đọc và chia sẻ thông tin, tương tác với tổ chức cộng đồng, tạo video, meme, artwork và tham gia các hình thức civic engagement trực tuyến.

Tuy nhiên, truyền thông xã hội cần đi cùng trách nhiệm và kiểm chứng thông tin.

Không nên biến một vấn đề xã hội thành nội dung câu view.

Không nên khai thác hình ảnh người yếu thế để đánh bóng thương hiệu.

Không nên chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.

Truyền thông tạo tác động không chỉ cần lan tỏa nhanh mà còn cần lan tỏa đúng.

5. Tác động từ kết nối

Có một loại “vốn” mà người trẻ thường đánh giá thấp: vốn xã hội – social capital.

Bạn có thể không có tiền, nhưng có thể biết:

Một giáo viên.
Một designer.
Một photographer.
Một doanh nghiệp.
Một chuyên gia.
Một nhóm sinh viên.
Một tổ chức xã hội.
Một không gian có thể tổ chức sự kiện.
Một người đang cần được hỗ trợ.

Khi những người này được kết nối đúng với nhau, giá trị có thể được tạo ra mà không cần một cá nhân sở hữu tất cả nguồn lực.

World Bank nhấn mạnh rằng các mối quan hệ xã hội và sự gắn kết giữa cá nhân, cộng đồng và các tổ chức có vai trò quan trọng trong việc xây dựng niềm tin, khả năng hợp tác và sức chống chịu của cộng đồng.

Vì vậy, người kết nối tốt cũng là một người tạo tác động.

6. Tác động từ ý tưởng

Nhiều dự án xã hội bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản:

“Tại sao vấn đề này vẫn tồn tại?”

Một người trẻ nhìn thấy trẻ em thiếu sách có thể nghĩ đến thư viện cộng đồng.

Một nhóm sinh viên nhận thấy bạn bè thiếu kỹ năng nghề nghiệp có thể tạo workshop miễn phí.

Một designer nhìn thấy thông tin sức khỏe khó hiểu có thể xây dựng infographic dễ đọc.

Một nhóm bạn nhận thấy người trẻ khó tìm cơ hội tình nguyện có thể xây dựng nền tảng kết nối tình nguyện viên.

UNICEF cho biết công nghệ số đang giúp giảm chi phí tổ chức và tạo ra những hình thức tham gia xã hội mới của người trẻ.

Ý tưởng không tạo ra tác động nếu chỉ nằm trên giấy. Nhưng một ý tưởng nhỏ được thử nghiệm đúng cách có thể trở thành một giải pháp lớn hơn.

Những cách bắt đầu một dự án cộng đồng với nguồn lực nhỏ

Không có tiền không có nghĩa là không thể bắt đầu.

Bước 1: Chọn một vấn đề thật nhỏ

Đừng bắt đầu bằng câu:

“Tôi muốn thay đổi xã hội.”

Hãy bắt đầu bằng:

“Tôi muốn giải quyết vấn đề gì cho 10–20 người cụ thể?”

Ví dụ: hỗ trợ 20 sinh viên năm cuối viết CV tốt hơn.

Bước 2: Xác định người hưởng lợi

Ai đang gặp vấn đề?

Họ cần gì?

Vấn đề đó có thực sự tồn tại không?

Hãy trò chuyện với người hưởng lợi trước khi thiết kế giải pháp.

Bước 3: Kiểm kê nguồn lực

Hãy viết ra 7 loại nguồn lực:

Thời gian – Kiến thức – Kỹ năng – Truyền thông – Kết nối – Ý tưởng – Tài chính.

Sau đó đánh dấu những gì bạn đang có.

Có thể bạn chỉ có 2/7 nguồn lực, nhưng như vậy đã đủ để bắt đầu một thử nghiệm nhỏ.

Bước 4: Làm phiên bản thử nghiệm

Thay vì tổ chức một chương trình cho 500 người, hãy thử với 10 người.

Thay vì xây dựng một nền tảng lớn, hãy bắt đầu bằng Google Form.

Thay vì mở một khóa học 3 tháng, hãy thử một workshop 2 giờ.

Thay vì triển khai toàn quốc, hãy thử tại một trường hoặc một khu dân cư.

Small Start – Real Action – Real Feedback.

Bước 5: Đo lường tác động

Đừng chỉ hỏi:

“Có bao nhiêu người tham gia?”

Hãy hỏi:

Bao nhiêu người hoàn thành?
Bao nhiêu người áp dụng kiến thức?
Bao nhiêu người thay đổi hành vi?
Bao nhiêu người tiếp tục tham gia?
Vấn đề ban đầu đã được cải thiện bao nhiêu?
Điều gì cần thay đổi ở lần tiếp theo?

Đây là bước biến một hoạt động cộng đồng thành một dự án tạo tác động xã hội.

Người trẻ không cần chờ có tiền mới bắt đầu

Tiền có thể giúp một dự án phát triển nhanh hơn, nhưng tiền không phải nguồn lực duy nhất tạo ra tác động.

Một người trẻ có thể bắt đầu bằng 2 giờ mỗi tuần.

Một kỹ năng.

Một bài viết.

Một cuộc trò chuyện.

Một ý tưởng.

Một nhóm 5 người.

Một vấn đề rất nhỏ.

Quan trọng nhất là khả năng biến nguồn lực hiện có thành hành động có mục tiêu.

Tại MuoiBa SaoSang Ecosystem, chúng tôi tin rằng hành trình tạo tác động có thể bắt đầu từ chính quá trình phát triển con người:

Hiểu mình → Phát triển năng lực → Kết nối cộng đồng → Thực hiện dự án → Tạo tác động xã hội.

Một người trẻ chưa có tiền có thể trao thời gian.

Chưa có quyền lực có thể trao kiến thức.

Chưa có vị trí có thể trao kỹ năng.

Chưa có tổ chức có thể kết nối cộng đồng.

Và chưa có nguồn lực lớn vẫn có thể bắt đầu bằng một hành động nhỏ.

Tác động xã hội không bắt đầu khi bạn có đủ mọi thứ.
Nó bắt đầu khi bạn sử dụng những gì mình đang có để tạo ra giá trị cho người khác.