Phát triển bền vững (Sustainable Development) không còn là khái niệm chỉ dành cho các chuyên gia môi trường, doanh nghiệp lớn hay các tổ chức quốc tế. Trong thế kỷ 21, phát triển bền vững liên quan trực tiếp đến cách một quốc gia phát triển kinh tế, cách doanh nghiệp tạo ra giá trị, cách cộng đồng được tiếp cận cơ hội và cách mỗi cá nhân sử dụng nguồn lực của hiện tại mà không làm suy giảm cơ hội của tương lai.

Theo Liên Hợp Quốc, phát triển bền vững là quá trình đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Khái niệm này được phổ biến rộng rãi từ Báo cáo Brundtland năm 1987 và ngày nay trở thành một nền tảng quan trọng của chương trình nghị sự phát triển toàn cầu.

Nói cách đơn giản, phát triển bền vững không chỉ hỏi “chúng ta tạo ra được bao nhiêu?” mà còn hỏi “chúng ta tạo ra bằng cách nào, cho ai và với cái giá nào trong dài hạn?”

1. PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀ GÌ?

Sustainable Development – từ “tăng trưởng” đến “phát triển”

Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh nhưng chưa chắc đã phát triển bền vững.

Ví dụ, một doanh nghiệp có thể tăng doanh thu bằng cách khai thác quá mức tài nguyên, cắt giảm quyền lợi người lao động hoặc tạo ra lượng lớn chất thải. Những con số tài chính trong ngắn hạn có thể tích cực, nhưng nếu chi phí xã hội và môi trường ngày càng lớn thì mô hình đó khó duy trì lâu dài.

Ngược lại, phát triển bền vững đặt câu hỏi rộng hơn:

• Kinh tế có tạo ra giá trị và việc làm dài hạn không?
• Thành quả phát triển có được phân bổ tương đối công bằng không?
• Con người có được tiếp cận giáo dục, y tế, việc làm và các cơ hội phát triển không?
• Tài nguyên thiên nhiên có được sử dụng có trách nhiệm không?
• Mô hình phát triển hôm nay có để lại cơ hội cho thế hệ sau không?

Liên Hợp Quốc xác định phát triển bền vững cần hài hòa tăng trưởng kinh tế, hòa nhập xã hội và bảo vệ môi trường; ba yếu tố này có mối liên hệ và đều cần thiết đối với phúc lợi của con người và xã hội.

Từ năm 2015: 17 SDGs và Agenda 2030

Năm 2015, các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc thông qua 2030 Agenda for Sustainable Development, với 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững – Sustainable Development Goals (SDGs) và 169 chỉ tiêu (targets).

17 SDGs bao phủ nhiều vấn đề từ xóa đói giảm nghèo, giáo dục, sức khỏe, bình đẳng giới, việc làm, năng lượng, thành phố bền vững cho đến biến đổi khí hậu, hệ sinh thái, hòa bình và quan hệ đối tác.

Điều này cho thấy một điểm rất quan trọng:

Phát triển bền vững là một hệ thống phát triển toàn diện, chứ không phải một chương trình môi trường đơn lẻ.

Một thế giới đang đứng trước khoảng cách lớn với mục tiêu 2030

Những dữ liệu mới nhất của Liên Hợp Quốc cho thấy khoảng cách giữa tham vọng và thực tế vẫn còn đáng kể.

Theo Sustainable Development Goals Report 2025, trong 169 targets của SDGs, 139 targets có thể được đánh giá bằng dữ liệu xu hướng toàn cầu. Chỉ 35% trong số đó có mức tiến triển đủ để được xem là đang đi đúng hướng hoặc có tiến bộ vừa phải; 48% có tiến triển chưa đủ; và 18% đã giảm so với mức cơ sở năm 2015.

Điều đó có nghĩa là phát triển bền vững không phải một khẩu hiệu mang tính hình ảnh. Đây là một bài toán phát triển thực tế, cần dữ liệu, nguồn lực, năng lực con người, chính sách, đổi mới và hành động dài hạn.

2. BA TRỤ CỘT CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG: KINH TẾ – XÃ HỘI – MÔI TRƯỜNG

Một trong những cách phổ biến nhất để hiểu Sustainable Development là thông qua ba trụ cột:

Kinh tế (Economic) – Xã hội (Social) – Môi trường (Environmental).

Liên Hợp Quốc xác định Agenda 2030 hướng tới sự cân bằng và tích hợp của ba chiều cạnh này.

2.1. Trụ cột Kinh tế: Tạo ra giá trị có khả năng duy trì

Phát triển bền vững không đồng nghĩa với việc ngừng tăng trưởng kinh tế.

Ngược lại, một xã hội cần nền kinh tế đủ năng lực để:

• tạo việc làm;
• nâng cao thu nhập;
• đầu tư cho giáo dục và y tế;
• phát triển cơ sở hạ tầng;
• thúc đẩy đổi mới sáng tạo;
• tạo nguồn lực cho các chương trình xã hội và môi trường.

Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng nằm ở chất lượng của tăng trưởng.

Tăng trưởng bền vững cần hướng tới năng suất, đổi mới, việc làm có chất lượng, cơ hội kinh tế rộng mở và khả năng chống chịu trước các cú sốc.

World Bank nhấn mạnh rằng tăng trưởng nhanh hơn nhưng bao trùm hơn là cần thiết để thúc đẩy thịnh vượng chung và giảm nghèo. Báo cáo Poverty, Prosperity, and Planet 2024 cũng chỉ ra rằng bất bình đẳng cao có thể hạn chế cơ hội dịch chuyển kinh tế – xã hội và làm giảm triển vọng giảm nghèo trong dài hạn.

Vì vậy, phát triển kinh tế bền vững không chỉ là:

GDP tăng → doanh thu tăng → lợi nhuận tăng.

Mà cần hướng tới:

Giá trị kinh tế → việc làm → thu nhập → cơ hội → năng lực chống chịu → thịnh vượng dài hạn.

2.2. Trụ cột Xã hội: Con người không được đứng ngoài quá trình phát triển

Một nền kinh tế phát triển nhưng một bộ phận lớn dân cư không được tiếp cận giáo dục, y tế, việc làm tử tế hoặc an sinh xã hội thì khó có thể gọi là phát triển toàn diện.

Trụ cột xã hội bao gồm nhiều vấn đề:

• giảm nghèo;
• giáo dục chất lượng;
• chăm sóc sức khỏe;
• bình đẳng giới;
• việc làm và điều kiện lao động;
• bảo trợ xã hội;
• giảm bất bình đẳng;
• hòa nhập xã hội;
• tiếp cận cơ hội;
• xây dựng cộng đồng an toàn và có khả năng chống chịu.

Một con số đáng chú ý: theo ILO, năm 2024, 52,4% dân số thế giới được bao phủ bởi ít nhất một chế độ bảo trợ xã hội, nhưng 47,6% vẫn chưa được tiếp cận bất kỳ hình thức bảo trợ xã hội nào.

Điều này cho thấy “phát triển” không thể chỉ được đo bằng những chỉ số kinh tế.

Một quốc gia có thể tăng trưởng, nhưng nếu người lao động thiếu an sinh, trẻ em thiếu cơ hội học tập hoặc nhóm yếu thế bị bỏ lại phía sau thì tính bền vững của quá trình phát triển vẫn là một vấn đề cần được xem xét.

Con người là trung tâm của phát triển

Ở góc nhìn xã hội, Sustainable Development đặt con người vào trung tâm:

Con người khỏe mạnh → có giáo dục → có năng lực → có việc làm → có thu nhập → có khả năng tham gia xã hội → đóng góp trở lại cho cộng đồng.

Đây cũng là lý do giáo dục, phát triển năng lực và phát triển cộng đồng có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái phát triển bền vững.

3. TRỤ CỘT MÔI TRƯỜNG: PHÁT TRIỂN TRONG GIỚI HẠN CỦA HÀNH TINH

Môi trường là trụ cột thường được nhắc đến nhiều nhất khi nói về sustainability.

Các vấn đề nổi bật bao gồm:

• biến đổi khí hậu;
• phát thải khí nhà kính;
• suy giảm đa dạng sinh học;
• ô nhiễm không khí và nguồn nước;
• suy thoái đất;
• khai thác tài nguyên quá mức;
• chất thải;
• năng lượng;
• sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Nhưng bảo vệ môi trường không thể tách khỏi kinh tế và xã hội.

Ví dụ:

Một cộng đồng phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên để sinh sống sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp nếu tài nguyên suy giảm.

Một doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí cao hơn nếu nguồn nguyên liệu khan hiếm.

Một hộ gia đình thu nhập thấp có thể chịu tác động lớn hơn khi xảy ra thiên tai hoặc các cú sốc liên quan đến khí hậu.

World Bank cho biết 1/5 dân số thế giới có nguy cơ phải đối mặt với một hiện tượng thời tiết cực đoan trong suốt cuộc đời, qua đó cho thấy biến đổi khí hậu có thể tác động trực tiếp đến sinh kế, nghèo đói và bất bình đẳng.

Do đó, môi trường không phải một “phần bổ sung” cho phát triển. Nó là một trong những điều kiện nền tảng để phát triển có thể tiếp tục.

4. VÌ SAO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG KHÔNG CHỈ LÀ CÂU CHUYỆN BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG?

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất về Sustainable Development.

Khi nghe đến “bền vững”, nhiều người lập tức nghĩ đến:

trồng cây – tái chế – giảm nhựa – tiết kiệm điện – bảo vệ thiên nhiên.

Những hành động đó rất quan trọng, nhưng chưa bao quát toàn bộ khái niệm phát triển bền vững.

Agenda 2030 của Liên Hợp Quốc cho thấy phạm vi SDGs rộng hơn rất nhiều: từ nghèo đói, giáo dục, sức khỏe, bình đẳng, việc làm, tăng trưởng kinh tế, công nghiệp, thành phố, năng lượng cho đến khí hậu, đại dương, hệ sinh thái, hòa bình và đối tác.

• Phát triển bền vững là câu chuyện về con người

Nếu một dự án bảo vệ môi trường tạo ra tác động tốt cho thiên nhiên nhưng khiến một nhóm cộng đồng mất sinh kế mà không có phương án chuyển đổi phù hợp, bài toán phát triển vẫn chưa hoàn chỉnh.

• Phát triển bền vững là câu chuyện về kinh tế

Nếu một mô hình kinh doanh không có khả năng tự duy trì tài chính, phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn tài trợ ngắn hạn và không tạo ra giá trị kinh tế đủ lớn để tiếp tục vận hành, tác động xã hội của mô hình đó cũng khó được duy trì lâu dài.

• Phát triển bền vững là câu chuyện về giáo dục

Một cộng đồng muốn thay đổi lâu dài cần năng lực.

Giáo dục giúp con người:

Hiểu vấn đề → phát triển năng lực → thay đổi hành vi → tạo giải pháp → duy trì tác động.

Liên Hợp Quốc xác định giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững, đặc biệt thông qua SDG 4 về giáo dục chất lượng và học tập suốt đời.

• Phát triển bền vững là câu chuyện về cộng đồng

Một giải pháp tốt nhưng không có sự tham gia của cộng đồng có thể khó tạo ra thay đổi dài hạn.

Ngược lại, khi cộng đồng được:

lắng nghe → tham gia → trao quyền → phát triển năng lực → cùng sở hữu giải pháp,

khả năng duy trì tác động có thể được nâng cao.

• Phát triển bền vững còn là câu chuyện về quản trị và hợp tác

SDG 17 về Partnerships for the Goals nhấn mạnh vai trò của hợp tác trong việc huy động nguồn lực, công nghệ, dữ liệu, kiến thức và năng lực để thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi không một cá nhân, doanh nghiệp hay tổ chức nào có thể tự mình giải quyết toàn bộ những vấn đề phức tạp của xã hội.

5. HIỂU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TỪ “LÀM GÌ” SANG “TẠO RA TÁC ĐỘNG GÌ”

Một thay đổi quan trọng trong tư duy Sustainable Development là chuyển từ việc chỉ đếm hoạt động sang đo lường kết quả và tác động.

Ví dụ:

Hoạt động: Tổ chức một chương trình trao học bổng.

Kết quả: 100 học sinh nhận được hỗ trợ học tập.

Tác động dài hạn cần quan tâm: Việc hỗ trợ có giúp người học duy trì việc học, nâng cao năng lực và mở rộng cơ hội phát triển hay không?

Tương tự:

Hoạt động: Trồng 1.000 cây.

Kết quả: 1.000 cây được trồng.

Tác động: Bao nhiêu cây sống sau 1–3 năm? Khu vực sinh thái thay đổi như thế nào? Cộng đồng địa phương được hưởng lợi gì?

Đây là lý do dữ liệu và đo lường tác động ngày càng quan trọng trong phát triển bền vững.

Theo hệ thống SDG của Liên Hợp Quốc, dữ liệu chính xác, kịp thời và có khả năng phân tách là nền tảng để xác định vấn đề, xây dựng giải pháp, theo dõi triển khai và điều chỉnh chính sách.

6. NGƯỜI TRẺ CẦN HIỂU GÌ VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG?

Phát triển bền vững không phải câu chuyện chỉ dành cho Chính phủ, tập đoàn hay tổ chức quốc tế.

Người trẻ có thể tiếp cận Sustainable Development từ chính những vấn đề gần gũi:

• Trong học tập

Học tập không chỉ để có bằng cấp mà còn để phát triển năng lực giải quyết vấn đề, tư duy phản biện, sáng tạo và thích ứng.

• Trong nghề nghiệp

Một Career Path bền vững cần tính đến năng lực dài hạn, sức khỏe, tài chính, khả năng học hỏi và giá trị mà cá nhân tạo ra.

• Trong kinh doanh

Doanh nghiệp có thể đặt câu hỏi:

Làm sao để tạo lợi nhuận đồng thời tạo giá trị cho khách hàng, người lao động, cộng đồng và môi trường?

• Trong hoạt động cộng đồng

Không chỉ hỏi:

“Chúng ta đã tổ chức bao nhiêu chương trình?”

mà nên hỏi:

“Chương trình đã giải quyết vấn đề gì? Ai được hưởng lợi? Điều gì thay đổi? Tác động có được duy trì không?”

• Trong phát triển bản thân

Một con người phát triển bền vững cũng cần cân bằng giữa:

năng lực – sức khỏe – tài chính – các mối quan hệ – mục tiêu sống – đóng góp xã hội.

Từ góc nhìn này, phát triển bền vững không còn là một khái niệm xa vời. Nó bắt đầu từ cách mỗi người đưa ra quyết định hôm nay.

7. PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI MUOIBA SAOSANG ECOSYSTEM

Với định hướng “phát triển con người và kiến tạo tác động xã hội”, MuoiBa SaoSang Ecosystem có thể tiếp cận phát triển bền vững từ một góc nhìn rộng hơn: con người là nền tảng của cộng đồng, cộng đồng là nền tảng của những dự án có tác động, và những dự án tốt có thể góp phần tạo ra thay đổi xã hội tích cực.

Một hệ sinh thái phát triển bền vững không chỉ cần các dự án môi trường.

Nó cần:

Phát triển con người → Phát triển năng lực → Kết nối cộng đồng → Ươm tạo dự án → Tạo tác động → Đo lường → Học hỏi → Cải thiện.

Đó cũng là lý do các lĩnh vực như Education, Personal Development, Community Development, Social Impact, Leadership, Mental Well-being, Communication và Entrepreneurship có thể cùng nằm trong một hệ sinh thái hướng tới phát triển bền vững.

Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ tạo ra nhiều hoạt động hơn.

Mục tiêu là tạo ra năng lực tốt hơn, cộng đồng mạnh hơn, giải pháp có trách nhiệm hơn và tác động có khả năng duy trì lâu dài hơn.

8. KẾT LUẬN: PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀ CÁCH CHÚNG TA LỰA CHỌN TƯƠNG LAI

Phát triển bền vững không đơn giản là “bảo vệ môi trường”.

Đó là cách tiếp cận phát triển nhằm cân bằng và kết nối Kinh tế – Xã hội – Môi trường, đồng thời hướng tới một tương lai trong đó con người có thể phát triển mà không làm suy giảm cơ hội của các thế hệ sau. Liên Hợp Quốc xác định ba chiều cạnh này là những yếu tố cốt lõi và có tính liên kết của Sustainable Development.

Thực tế tiến độ thực hiện SDGs cho thấy thế giới vẫn còn một khoảng cách đáng kể với các mục tiêu đến năm 2030. Vì vậy, phát triển bền vững cần được chuyển hóa từ khái niệm → nhận thức → năng lực → hành động → kết quả → tác động.

Đối với mỗi người, đặc biệt là người trẻ, hiểu về Sustainable Development chính là học cách nhìn xa hơn lợi ích trước mắt để đặt câu hỏi:

Điều mình đang làm tạo ra giá trị gì?

Giá trị đó dành cho ai?

Chi phí dài hạn là gì?

Điều gì sẽ còn lại sau khi mình hoàn thành công việc hôm nay?

Bởi phát triển bền vững, ở tầng sâu nhất, không chỉ là câu chuyện về chúng ta muốn thế giới hôm nay trở nên như thế nào, mà còn là câu chuyện về thế giới mà chúng ta muốn trao lại cho những người đến sau.