Phát triển bền vững không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp hay chính phủ

Khi nhắc đến phát triển bền vững – Sustainable Development, nhiều người thường nghĩ ngay đến bảo vệ môi trường, trồng cây, giảm rác thải nhựa hoặc các chương trình từ thiện. Đây đều có thể là những hoạt động liên quan, nhưng phát triển bền vững có phạm vi rộng hơn rất nhiều.

Theo Liên Hợp Quốc, phát triển bền vững hướng đến việc đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Cách tiếp cận này đòi hỏi phải cân bằng và tích hợp ba phương diện: kinh tế, xã hội và môi trường.

Điều đó có nghĩa: một xã hội không thể được xem là phát triển bền vững nếu kinh tế tăng trưởng nhưng bất bình đẳng ngày càng lớn; doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận nhưng gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường; hoặc một cộng đồng nhận được hỗ trợ ngắn hạn nhưng không có khả năng tự phát triển về lâu dài.

Đối với người trẻ, hiểu đúng về phát triển bền vững không chỉ giúp mở rộng kiến thức xã hội mà còn tạo nền tảng để học tập, lựa chọn nghề nghiệp, xây dựng dự án cộng đồng, khởi nghiệp và tạo ra giá trị có trách nhiệm.

1. Agenda 2030 là gì? Những điều người trẻ cần biết về phát triển bền vững

Agenda 2030 là gì?

Agenda 2030 for Sustainable Development – Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững được tất cả các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc thông qua vào năm 2015.

Trung tâm của Agenda 2030 là 17 Sustainable Development Goals – SDGs (Mục tiêu Phát triển Bền vững) cùng 169 mục tiêu cụ thể (targets). Đây là một khuôn khổ toàn cầu nhằm định hướng hành động cho con người, hành tinh và thịnh vượng đến năm 2030.

17 SDGs bao gồm:

Xóa nghèo
Xóa đói
Sức khỏe và cuộc sống tốt
Giáo dục có chất lượng
Bình đẳng giới
Nước sạch và vệ sinh
Năng lượng sạch với giá thành hợp lý
Việc làm tốt và tăng trưởng kinh tế
Công nghiệp, đổi mới và hạ tầng
Giảm bất bình đẳng
Đô thị và cộng đồng bền vững
Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm
Hành động vì khí hậu
Tài nguyên và hệ sinh thái biển
Tài nguyên và hệ sinh thái trên đất liền
Hòa bình, công lý và thể chế vững mạnh
Quan hệ đối tác vì các mục tiêu.

Điểm quan trọng là 17 mục tiêu này có tính liên kết với nhau, thay vì tồn tại như 17 vấn đề độc lập.

Ví dụ, giáo dục chất lượng (SDG 4) có thể góp phần tạo ra việc làm tốt (SDG 8), giảm bất bình đẳng (SDG 10), thúc đẩy đổi mới (SDG 9) và nâng cao khả năng tham gia của người dân vào quá trình phát triển cộng đồng.

b. Vì sao người trẻ cần quan tâm đến Agenda 2030?

Phát triển bền vững không phải một khái niệm chỉ dành cho các nhà hoạch định chính sách.

Một sinh viên lựa chọn ngành học, một người trẻ bắt đầu sự nghiệp, một startup xây dựng sản phẩm, một nhóm cộng đồng triển khai dự án giáo dục hay một doanh nghiệp tuyển dụng nhân sự đều có thể tạo ra tác động liên quan đến các SDGs.

Đặc biệt, dữ liệu của Liên Hợp Quốc cho thấy thế giới vẫn còn khoảng cách lớn so với mục tiêu năm 2030. Báo cáo SDG 2025 cho biết trong số các mục tiêu có dữ liệu xu hướng để đánh giá, chỉ khoảng 35% đang đạt tiến độ phù hợp hoặc có tiến bộ ở mức vừa phải, trong khi 48% tiến triển chưa đủ và 18% đã đi lùi so với mức năm 2015.

Những con số này cho thấy phát triển bền vững không phải một “xu hướng truyền thông” đã hoàn thành, mà vẫn là một bài toán toàn cầu cần sự tham gia của chính phủ, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng.

Người trẻ có thể bắt đầu từ đâu?

Thay vì nghĩ rằng “mình phải làm một dự án thật lớn”, người trẻ có thể bắt đầu bằng 5 câu hỏi:

Vấn đề xã hội hoặc môi trường nào đang tồn tại xung quanh mình?
Vấn đề đó ảnh hưởng đến những ai?
Nguyên nhân nằm ở đâu?
Giải pháp của mình có tạo ra thay đổi lâu dài không?
Làm thế nào để đo lường kết quả?

Đây chính là sự chuyển đổi quan trọng từ “muốn làm điều tốt” sang “tạo ra giá trị có hệ thống và có thể đo lường”.

2. Phát triển bền vững khác gì với hoạt động từ thiện và thiện nguyện?

Ba khái niệm từ thiện – thiện nguyện – phát triển bền vững thường được sử dụng cùng nhau nhưng không đồng nghĩa.

Từ thiện là gì?

Từ thiện thường tập trung vào việc hỗ trợ những cá nhân hoặc nhóm đang gặp khó khăn thông qua tiền bạc, vật phẩm, thực phẩm, học bổng, nhu yếu phẩm hoặc các nguồn lực khác.

Ví dụ:

Trao học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Tặng thực phẩm cho người có thu nhập thấp.
Hỗ trợ người dân sau thiên tai.
Quyên góp quần áo, sách vở hoặc thiết bị học tập.

Giá trị của từ thiện nằm ở việc đáp ứng nhu cầu cấp thiết của con người tại một thời điểm cụ thể.

Thiện nguyện là gì?

Thiện nguyện – volunteering thường nhấn mạnh sự tham gia tự nguyện của cá nhân vào các hoạt động phục vụ cộng đồng.

Một người có thể đóng góp:

Thời gian;
Công sức;
Kiến thức;
Kỹ năng;
Chuyên môn;
Mạng lưới quan hệ;
Hoặc nguồn lực tài chính.

Một chương trình dạy học miễn phí cho trẻ em, hoạt động dọn rác cộng đồng hay đội tình nguyện hỗ trợ người dân trong thiên tai đều có thể là hoạt động thiện nguyện.

Còn phát triển bền vững?

Phát triển bền vững đặt câu hỏi rộng hơn:

Làm thế nào để giải quyết nguyên nhân và xây dựng một hệ thống có khả năng tạo ra giá trị lâu dài?

Có thể hình dung đơn giản:

Từ thiện: Tôi giúp bạn vượt qua khó khăn hôm nay.

Thiện nguyện: Tôi cùng bạn đóng góp thời gian và nguồn lực để giải quyết một nhu cầu.

Phát triển bền vững: Chúng ta cùng tìm cách để vấn đề không tiếp tục lặp lại, đồng thời xây dựng năng lực và hệ thống giúp cộng đồng phát triển lâu dài.

Ví dụ, trao 1.000 suất học bổng có thể tạo ra giá trị tức thời. Nhưng một chương trình kết hợp học bổng + cố vấn nghề nghiệp + kỹ năng + kết nối việc làm + theo dõi kết quả học tập và nghề nghiệp có thể hướng đến thay đổi dài hạn hơn.

Điều này không có nghĩa hoạt động từ thiện “kém bền vững” hay thiện nguyện “không có tác động”. Một hoạt động từ thiện hoàn toàn có thể là một mắt xích trong chiến lược phát triển bền vững.

Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở mục tiêu, thiết kế chương trình, thời gian tác động và cách đo lường kết quả.

Tiêu chí	Từ thiện	Thiện nguyện	Phát triển bền vững
Trọng tâm	Hỗ trợ nhu cầu	Đóng góp tự nguyện	Thay đổi dài hạn
Thời gian	Thường ngắn hạn	Ngắn hoặc trung hạn	Trung và dài hạn
Câu hỏi chính	Ai cần được giúp?	Tôi có thể đóng góp gì?	Làm sao tạo ra thay đổi bền vững?
Đối tượng	Người/cộng đồng cần hỗ trợ	Cộng đồng và tổ chức	Con người, hệ thống, môi trường, kinh tế
Đo lường	Số người/số nguồn lực hỗ trợ	Mức độ tham gia và đóng góp	Kết quả, tác động và khả năng duy trì
Ví dụ	Tặng học bổng	Dạy học miễn phí	Xây dựng hệ sinh thái giáo dục và việc làm

3. Sustainable Development, Social Impact và ESG khác nhau như thế nào?

Đây là ba thuật ngữ ngày càng xuất hiện phổ biến trong giáo dục, kinh doanh, startup, CSR và phát triển cộng đồng.

Tuy nhiên, chúng không phải là ba từ đồng nghĩa.

Sustainable Development – Phát triển bền vững

Sustainable Development là khái niệm rộng nhất.

Nó đề cập đến cách xã hội phát triển sao cho đồng thời quan tâm đến:

Kinh tế + Xã hội + Môi trường.

Agenda 2030 và 17 SDGs là một trong những khuôn khổ toàn cầu quan trọng nhất để cụ thể hóa tư duy này.

Có thể hiểu:

Sustainable Development trả lời câu hỏi: Chúng ta muốn xây dựng một tương lai như thế nào?

Social Impact – Tác động xã hội

Social Impact tập trung vào những thay đổi thực tế mà một hoạt động, chương trình, tổ chức hoặc doanh nghiệp tạo ra đối với con người, cộng đồng hoặc xã hội.

Ví dụ:

Một chương trình đào tạo 500 sinh viên có thể tạo ra:

Output: 500 người tham gia.

Nhưng Social Impact cần đi xa hơn:

Outcome: Bao nhiêu người áp dụng được kiến thức?

Impact: Bao nhiêu người cải thiện được năng lực, việc làm, thu nhập hoặc khả năng đóng góp cho cộng đồng?

Vì vậy, số lượng người tham gia không đồng nghĩa với mức độ tác động xã hội.

Một hoạt động có 10.000 lượt tham dự nhưng không tạo ra thay đổi đáng kể chưa chắc có Social Impact lớn. Ngược lại, một chương trình chỉ có vài trăm người tham gia nhưng tạo ra thay đổi rõ ràng và lâu dài có thể có giá trị xã hội đáng kể.

Tại Việt Nam, UNDP cũng ghi nhận sự phát triển của hệ sinh thái doanh nghiệp tạo tác động xã hội (Social Impact Business – SIB), trong đó hoạt động thương mại được kết hợp với cam kết tạo tác động tích cực cho xã hội và/hoặc môi trường.

ESG – Environmental, Social & Governance

ESG là viết tắt của:

E – Environmental: Môi trường
S – Social: Xã hội
G – Governance: Quản trị

Theo IFC, ESG bao gồm các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị được doanh nghiệp xem xét trong hoạt động và được nhà đầu tư sử dụng khi đánh giá các rủi ro, tác động và cơ hội liên quan.

Ví dụ:

Environmental

Phát thải carbon.
Sử dụng năng lượng.
Quản lý chất thải.
Sử dụng tài nguyên.
Tác động đến đa dạng sinh học.

Social

Quyền lợi người lao động.
An toàn và sức khỏe.
Đa dạng và hòa nhập.
Quan hệ với cộng đồng.
Chuỗi cung ứng.

Governance

Cơ cấu quản trị.
Đạo đức kinh doanh.
Quản trị rủi ro.
Minh bạch.
Công bố thông tin.
Trách nhiệm của hội đồng quản trị.

IFC cũng xem ESG là một cách tiếp cận giúp doanh nghiệp nhận diện và quản lý các rủi ro, cơ hội và tác động phi tài chính liên quan đến hoạt động kinh doanh.

4. Có thể hiểu ba khái niệm này bằng một mô hình đơn giản

Có thể hình dung:

SUSTAINABLE DEVELOPMENT
↓
Xác định hướng phát triển dài hạn của xã hội

SOCIAL IMPACT
↓
Đo lường sự thay đổi mà hoạt động tạo ra đối với con người và cộng đồng

ESG
↓
Một khung yếu tố để doanh nghiệp quản trị các vấn đề môi trường – xã hội – quản trị

Nói cách khác:

Sustainable Development là tầm nhìn phát triển. Social Impact tập trung vào sự thay đổi được tạo ra. ESG là khung quản trị các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị trong tổ chức/doanh nghiệp.

Ba khái niệm có thể giao nhau nhưng không thể sử dụng thay thế hoàn toàn cho nhau.

Một doanh nghiệp có thể xây dựng chiến lược phát triển bền vững, sử dụng ESG để quản trị hoạt động và đồng thời thiết kế các chương trình tạo Social Impact.

5. Người trẻ nên học gì từ tư duy phát triển bền vững?

Điều quan trọng nhất không phải là ghi nhớ 17 biểu tượng SDGs.

Điều quan trọng hơn là hình thành tư duy hệ thống.

Thay vì hỏi:

“Tôi có thể làm một hoạt động gì để giúp cộng đồng?”

hãy bắt đầu hỏi:

“Vấn đề thực sự là gì?”

“Nguyên nhân của vấn đề nằm ở đâu?”

“Những bên nào đang liên quan?”

“Giải pháp có thể tạo ra thay đổi như thế nào?”

“Nguồn lực nào cần được huy động?”

“Làm sao để cộng đồng có thể tiếp tục duy trì sau khi dự án kết thúc?”

“Tôi có thể đo lường kết quả bằng dữ liệu nào?”

Đây chính là nền tảng của tư duy Impact Thinking.

6. Từ “làm điều tốt” đến “kiến tạo giá trị”

Phát triển bền vững không yêu cầu mọi người trẻ phải trở thành nhà hoạt động xã hội hay chuyên gia ESG.

Một người trẻ có thể đóng góp thông qua nhiều con đường:

Học tập → Phát triển năng lực → Làm việc có trách nhiệm → Xây dựng sản phẩm → Kết nối cộng đồng → Giải quyết vấn đề → Tạo tác động.

Một nhà thiết kế có thể thiết kế sản phẩm dễ tiếp cận hơn cho người khuyết tật.

Một marketer có thể truyền thông có trách nhiệm thay vì thao túng hành vi.

Một doanh nhân có thể xây dựng mô hình kinh doanh tạo ra giá trị kinh tế đồng thời giải quyết vấn đề xã hội.

Một giáo viên có thể nâng cao khả năng tiếp cận giáo dục.

Một người làm cộng đồng có thể xây dựng mạng lưới để các nguồn lực được kết nối hiệu quả hơn.

Và một sinh viên hoàn toàn có thể bắt đầu bằng việc hiểu đúng một vấn đề đang tồn tại trong cộng đồng của mình.

Bởi phát triển bền vững không bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn. Nó bắt đầu từ khả năng nhìn thấy mối liên hệ giữa con người – cộng đồng – kinh tế – môi trường – tương lai.

7. Kết luận: Phát triển bền vững là một năng lực của thế hệ tương lai

Agenda 2030 với 17 SDGs và 169 targets tạo ra một khuôn khổ toàn cầu để các quốc gia và các bên liên quan cùng hướng đến phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.

Nhưng dữ liệu mới nhất cũng cho thấy thế giới vẫn còn rất nhiều việc phải làm: báo cáo năm 2025 của Liên Hợp Quốc cho thấy chỉ 35% các mục tiêu có dữ liệu xu hướng đang đi đúng hướng hoặc có tiến bộ vừa phải.

Điều đó đặt ra một yêu cầu quan trọng đối với thế hệ trẻ: không chỉ trở thành người thụ hưởng của sự phát triển mà còn trở thành người có năng lực tham gia kiến tạo sự phát triển.

Từ từ thiện đến thiện nguyện, từ Social Impact đến ESG, và rộng hơn là Sustainable Development, điểm chung quan trọng nhất là hướng đến một xã hội nơi con người có cơ hội phát triển, cộng đồng có khả năng thích ứng và nguồn lực được sử dụng có trách nhiệm.

Với tinh thần “Human First”, MuoiBa SaoSang Ecosystem tiếp cận phát triển bền vững từ chính nền tảng con người: hiểu mình – phát triển năng lực – kết nối cộng đồng – kiến tạo giá trị – tạo tác động tích cực.

Bởi một tương lai bền vững không chỉ được tạo nên bởi những chính sách lớn hay những tổ chức lớn.

Nó được tạo nên từ năng lực, lựa chọn và hành động của từng con người hôm nay.