Phát triển bền vững & người trẻ không chỉ là câu chuyện về môi trường hay biến đổi khí hậu. Đó còn là câu chuyện về giáo dục, bình đẳng, sức khỏe, việc làm, cộng đồng, khả năng tự chủ và cách mỗi cá nhân có thể góp phần giải quyết những vấn đề xã hội trong dài hạn.

Trong bối cảnh thế giới đang tiến gần mốc 2030 của 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững – Sustainable Development Goals (SDGs), vai trò của người trẻ ngày càng trở nên quan trọng. Báo cáo The Sustainable Development Goals Report 2026 của Liên Hợp Quốc cho biết các SDGs đã tạo ra những cải thiện có thể đo lường kể từ năm 2015, nhưng tiến độ tổng thể vẫn chưa đủ nhanh để hoàn thành toàn bộ mục tiêu vào năm 2030.

Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Làm thế nào để một hoạt động tình nguyện, một dự án cộng đồng nhỏ hoặc một nhóm người trẻ có thể tạo ra tác động lâu dài thay vì chỉ tạo ra một hoạt động ngắn hạn?

1. Volunteerism và Sustainable Development: Tình nguyện có thể tạo tác động dài hạn như thế nào?

Volunteerism là gì?

Volunteerism – hoạt động tình nguyện là sự tham gia tự nguyện của cá nhân hoặc cộng đồng nhằm đóng góp thời gian, kỹ năng, kiến thức, nguồn lực hoặc công sức để giải quyết một nhu cầu xã hội.

Tình nguyện thường được hình dung qua những hoạt động quen thuộc như:

Dạy học miễn phí.
Trao học bổng.
Hiến máu.
Trồng cây.
Làm sạch môi trường.
Hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
Hỗ trợ người cao tuổi hoặc người khuyết tật.
Tham gia cứu trợ thiên tai.
Tổ chức hoạt động giáo dục cộng đồng.
Xây dựng các dự án xã hội do người trẻ khởi xướng.

Tuy nhiên, tình nguyện bền vững không chỉ được đo bằng số người tham gia hoặc số phần quà được trao.

Một dự án có thể trao 1.000 phần quà trong một ngày nhưng tác động dài hạn chưa chắc lớn nếu vấn đề gốc không được giải quyết.

Ngược lại, một chương trình chỉ hỗ trợ 50 người nhưng giúp họ có thêm kiến thức, kỹ năng, cơ hội việc làm hoặc khả năng tự chủ có thể tạo ra hiệu ứng xã hội kéo dài nhiều năm.

Quy mô tình nguyện trên thế giới lớn hơn chúng ta tưởng

Theo UN Volunteers (UNV), ước tính khoảng 2,1 tỷ người, tương đương 34,5% dân số trong độ tuổi lao động trên toàn cầu, tham gia hoạt động tình nguyện mỗi tháng. Đáng chú ý, tình nguyện không chính thức chiếm tỷ lệ lớn hơn đáng kể so với tình nguyện thông qua các tổ chức.

Điều đó cho thấy volunteerism không phải một hoạt động bên lề. Đây là một nguồn lực xã hội rất lớn.

Trong năm 2025, UNV ghi nhận các tình nguyện viên của Liên Hợp Quốc đóng góp cho cả 17 SDGs. Các mục tiêu được ghi nhận nhiều nhất gồm SDG 16 về hòa bình, công lý và thể chế vững mạnh; SDG 5 về bình đẳng giới; SDG 3 về sức khỏe và hạnh phúc; SDG 17 về quan hệ đối tác; và SDG 10 về giảm bất bình đẳng.

Tình nguyện tạo tác động dài hạn bằng cách nào?

Có thể nhìn tác động của tình nguyện qua 5 tầng:

Giải quyết nhu cầu trước mắt

Ví dụ: một nhóm tình nguyện tổ chức bữa ăn miễn phí cho người có hoàn cảnh khó khăn.

Tạo năng lực cho cộng đồng

Thay vì chỉ trao thực phẩm, dự án có thể kết hợp hướng dẫn dinh dưỡng, kỹ năng nghề nghiệp hoặc kết nối dịch vụ xã hội.

Tạo sự tham gia và quyền sở hữu

Người hưởng lợi không chỉ là người nhận hỗ trợ mà trở thành người tham gia thiết kế và triển khai giải pháp.

Hình thành mạng lưới

Tình nguyện viên, trường học, doanh nghiệp, chuyên gia, tổ chức xã hội và chính quyền địa phương có thể cùng tham gia.

Tạo khả năng nhân rộng

Một mô hình được chuẩn hóa về quy trình, tài liệu, đào tạo và đo lường có thể được triển khai ở nhiều địa phương khác.

UNV nhấn mạnh rằng volunteerism có thể góp phần vào phát triển bền vững thông qua inclusion – hòa nhập; ownership – quyền làm chủ; trust – niềm tin; cooperation – hợp tác và community participation – sự tham gia của cộng đồng.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không nên chỉ là:

“Dự án đã giúp được bao nhiêu người?”

Mà còn phải là:

“Sau khi dự án kết thúc, điều gì vẫn còn tồn tại?”

2. Từ một dự án cộng đồng nhỏ đến tác động xã hội lớn

Một dự án cộng đồng không nhất thiết phải bắt đầu bằng ngân sách lớn.

Nó có thể bắt đầu bằng một câu hỏi rất đơn giản:

“Vấn đề nào đang tồn tại trong cộng đồng mà chúng ta có thể góp phần giải quyết?”

Một nhóm 5–10 người trẻ hoàn toàn có thể bắt đầu bằng một dự án nhỏ như:

Tủ sách cộng đồng.
Lớp học kỹ năng miễn phí.
Chương trình hướng nghiệp cho học sinh.
Chiến dịch giảm rác thải nhựa.
Hoạt động hỗ trợ trẻ em khó khăn.
Câu lạc bộ kỹ năng cho thanh niên.
Chương trình mentor cho sinh viên.
Hoạt động chăm sóc người cao tuổi.

Nhưng để một dự án nhỏ phát triển thành tác động xã hội lớn, cần nhiều hơn nhiệt huyết.

2.1. Bắt đầu từ vấn đề thực tế

Dự án bền vững không nên bắt đầu bằng câu hỏi:

“Chúng ta muốn tổ chức chương trình gì?”

Mà nên bắt đầu bằng:

“Cộng đồng đang thực sự cần gì?”

Có thể sử dụng quy trình:

Problem → Evidence → Root Cause → Solution → Measurement

Tức là:

Vấn đề → Bằng chứng → Nguyên nhân gốc → Giải pháp → Đo lường.

Ví dụ:

Không nên chỉ xác định:

“Học sinh địa phương thiếu định hướng nghề nghiệp.”

Mà cần tìm hiểu:

Có bao nhiêu học sinh gặp vấn đề?
Những nhóm nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất?
Các em thiếu thông tin hay thiếu người hướng dẫn?
Nhà trường đang có hoạt động gì?
Phụ huynh có thể hỗ trợ đến đâu?
Những nguồn lực nào đang tồn tại?
Điều gì khiến vấn đề tiếp tục lặp lại?

Đây là bước chuyển từ làm hoạt động sang giải quyết vấn đề.

2.2. Có sự tham gia của người hưởng lợi

Một trong những nguyên tắc quan trọng của phát triển bền vững là không biến cộng đồng thành đối tượng thụ động.

Thay vì:

Nhà tổ chức → quyết định → cộng đồng nhận

có thể chuyển thành:

Cộng đồng → tham gia xác định vấn đề → đồng thiết kế → triển khai → đánh giá.

Điều này tạo ra cảm giác sở hữu và tăng khả năng cộng đồng tiếp tục duy trì sáng kiến sau khi nhóm khởi xướng rút khỏi dự án.

2.3. Xây dựng đội ngũ thay vì phụ thuộc vào một cá nhân

Một dự án mà mọi việc đều phụ thuộc vào Founder rất khó bền vững.

Nếu Founder nghỉ, dự án có thể dừng.

Một dự án trưởng thành cần hình thành:

Project Leader.
Operations Team.
Communication Team.
Partnership Team.
Finance Team.
Volunteer Team.
Mentor/Expert Network.
Community Ambassador.

Mục tiêu không phải là xây dựng một “người hùng” mà là xây dựng năng lực tổ chức.

2.4. Biến hoạt động thành mô hình có thể lặp lại

Một dự án muốn nhân rộng cần có hệ thống.

Ví dụ, một chương trình giáo dục cộng đồng nên có:

Curriculum → Training → Implementation → Feedback → Evaluation → Improvement → Replication

Thay vì mỗi lần tổ chức lại làm từ đầu.

Đây chính là quá trình biến:

Ý tưởng → Hoạt động → Mô hình → Hệ thống → Tác động.

2.5. Đo lường tác động

Một dự án bền vững cần biết mình đang tạo ra thay đổi gì.

Có thể xây dựng hệ thống KPI theo 4 tầng:

Tầng	Ví dụ chỉ số
Input	Ngân sách, nhân sự, số mentor
Output	Số workshop, số người tham gia
Outcome	Kỹ năng, kiến thức, hành vi thay đổi
Impact	Thay đổi xã hội dài hạn

Ví dụ:

Một chương trình hướng nghiệp có thể báo cáo:

Output: 500 học sinh tham gia.

Nhưng Outcome có thể là:

80% hiểu rõ hơn về nhóm ngành phù hợp.
70% hoàn thành Career Plan.
60% tiếp tục tham gia mentoring.

Còn Impact dài hạn có thể được theo dõi thông qua:

Khả năng tiếp cận cơ hội giáo dục.
Tỷ lệ tiếp tục học tập.
Mức độ phù hợp giữa lựa chọn ngành và năng lực cá nhân.
Khả năng tìm kiếm việc làm.

Báo cáo SDG của Liên Hợp Quốc cũng nhấn mạnh vai trò của dữ liệu chính xác, kịp thời và có phân tách trong việc theo dõi tiến độ SDGs, đánh giá giải pháp và điều chỉnh chính sách.

3. Làm thế nào để xây dựng dự án cộng đồng không phụ thuộc hoàn toàn vào tài trợ?

Đây là một trong những bài toán khó nhất đối với các dự án xã hội.

Tài trợ rất quan trọng nhưng không nên là “chiếc máy thở” duy nhất của dự án.

Một dự án chỉ hoạt động khi có grant hoặc nhà tài trợ sẽ dễ gặp rủi ro khi:

Nhà tài trợ thay đổi chiến lược.
Khoản tài trợ kết thúc.
Kinh tế suy giảm.
Chi phí vận hành tăng.
Dự án không còn phù hợp với ưu tiên của nhà tài trợ.

Vì vậy, cần xây dựng financial sustainability – tính bền vững tài chính song song với social impact.

3.1. Xây dựng mô hình doanh thu đa nguồn

Một dự án có thể xem xét nhiều nguồn lực khác nhau:

Nguồn 1: Grant & Foundation

Tìm kiếm:

Quỹ xã hội.
Quỹ giáo dục.
Chương trình CSR.
Chương trình hỗ trợ thanh niên.
Các tổ chức phát triển quốc tế.

Nguồn 2: Corporate Partnership

Doanh nghiệp có thể hỗ trợ:

Tài chính.
Địa điểm.
Thiết bị.
Nhân sự chuyên môn.
Truyền thông.
Mentoring.
Công nghệ.

Điều quan trọng là xây dựng partnership thay vì chỉ gửi proposal xin tiền.

Nguồn 3: Earned Income

Một tổ chức xã hội có thể tạo ra doanh thu từ những sản phẩm/dịch vụ phù hợp với sứ mệnh, chẳng hạn:

Khóa học.
Workshop.
Đào tạo doanh nghiệp.
Tư vấn.
Báo cáo nghiên cứu.
Sách và ebook.
Bộ công cụ giáo dục.
Membership.
Sự kiện chuyên môn.

Một phần doanh thu có thể được tái đầu tư vào hoạt động cộng đồng theo mô hình:

Earned Revenue → Mission Activities → Social Impact

Nghiên cứu meta-analysis trên 40 nghiên cứu và 296 hiệu ứng thống kê cho thấy đa dạng hóa nguồn thu có mối liên hệ tích cực nhưng ở mức nhỏ với sức khỏe tài chính của nonprofit; điều này cũng cho thấy đa dạng hóa không phải công thức đảm bảo thành công và cần phù hợp với từng tổ chức.

Một nghiên cứu meta-analysis công bố năm 2026 tiếp tục xem xét mối quan hệ giữa đa dạng hóa nguồn thu, năng lực tài chính và mức độ dễ tổn thương của nonprofit, cho thấy đây vẫn là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu về tính bền vững tài chính.

4. Công thức 5C cho một dự án cộng đồng bền vững

MuoiBa SaoSang Ecosystem có thể tiếp cận tính bền vững của dự án cộng đồng thông qua mô hình:

Community – Cộng đồng

Dự án phải xuất phát từ nhu cầu thật và có sự tham gia của cộng đồng.

Capacity – Năng lực

Không chỉ giải quyết vấn đề mà phải phát triển năng lực của người tham gia.

Collaboration – Hợp tác

Kết nối:

Youth + Community + Expert + Organization + Business + Institution

để tạo hệ sinh thái nguồn lực.

Continuity – Liên tục

Dự án phải có:

Quy trình.
Nhân sự kế thừa.
Tài liệu.
Kế hoạch tài chính.
Hệ thống dữ liệu.
Cơ chế đánh giá.

Contribution – Đóng góp

Tác động phải được đo lường và công khai.

Từ đó hình thành chu trình:

Hiểu vấn đề → Hành động → Đo lường → Học hỏi → Cải thiện → Nhân rộng.

5. Người trẻ cần làm gì để trở thành “Young Changemaker”?

Người trẻ không nhất thiết phải thành lập một tổ chức lớn mới có thể tạo tác động.

Có thể bắt đầu bằng 5 bước:

Bước 1 – Understand Yourself

Hiểu năng lực, giá trị, sở thích và giới hạn của bản thân.

Bước 2 – Understand the Community

Quan sát những vấn đề đang tồn tại xung quanh mình.

Bước 3 – Start Small

Bắt đầu bằng một dự án vừa sức.

Bước 4 – Learn & Measure

Liên tục học hỏi, thu thập dữ liệu và đánh giá kết quả.

Bước 5 – Build the Ecosystem

Kết nối thêm những người có cùng mục tiêu để phát triển dự án.

Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với vai trò ngày càng lớn của người trẻ trong phát triển bền vững. UN DESA nhấn mạnh rằng thanh niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng của Agenda 2030 mà còn là những người tham gia và kiến tạo trong quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Tại Việt Nam, chương trình Youth Co:Lab Viet Nam do UNDP cùng các đối tác triển khai cũng tập trung vào việc trao quyền cho người trẻ thông qua lãnh đạo, đổi mới xã hội và khởi nghiệp xã hội nhằm thúc đẩy SDGs.

6. Phát triển bền vững không bắt đầu từ một dự án lớn

Một trong những hiểu lầm phổ biến là cho rằng tạo tác động xã hội cần rất nhiều tiền.

Trên thực tế, nguồn lực của một dự án không chỉ là tiền.

Nguồn lực = Money + People + Knowledge + Network + Technology + Trust + Time.

Một sinh viên có thể không có 100 triệu đồng nhưng có:

20 người bạn.
Một kỹ năng truyền thông.
Một cộng đồng online.
Một giảng viên cố vấn.
Một doanh nghiệp địa phương.
Một trường học sẵn sàng hợp tác.

Khi các nguồn lực này được kết nối, một dự án nhỏ hoàn toàn có thể tạo ra giá trị lớn hơn rất nhiều so với ngân sách ban đầu.

Điều quan trọng là chuyển từ tư duy:

“Chúng ta thiếu tiền nên không thể làm.”

sang:

“Chúng ta đang có nguồn lực nào và có thể kết nối thêm nguồn lực nào?”

7. KẾT LUẬN: TỪ TÌNH NGUYỆN ĐẾN NĂNG LỰC KIẾN TẠO TÁC ĐỘNG

Volunteerism có thể là điểm bắt đầu.

Nhưng sustainable development đòi hỏi nhiều hơn một hoạt động tình nguyện.

Để một dự án cộng đồng tạo tác động dài hạn, cần đồng thời xây dựng:

Con người → Năng lực → Cộng đồng → Hệ thống → Nguồn lực → Đo lường → Tác động.

Với người trẻ, hành trình này có thể bắt đầu rất nhỏ:

Một lớp học.

Một tủ sách.

Một chiến dịch môi trường.

Một chương trình mentoring.

Một dự án hướng nghiệp.

Một nhóm tình nguyện.

Một sáng kiến hỗ trợ cộng đồng.

Nhưng nếu được thiết kế đúng, những hoạt động nhỏ đó có thể trở thành nền tảng cho một mô hình xã hội lớn hơn.

Đó cũng là tinh thần mà MuoiBa SaoSang Ecosystem hướng tới: phát triển con người – kết nối cộng đồng – phát triển dự án – kiến tạo tác động xã hội.

Bởi phát triển bền vững không chỉ đặt câu hỏi:

“Chúng ta đã làm được gì hôm nay?”

mà còn đặt câu hỏi quan trọng hơn:

“Điều gì sẽ tiếp tục tồn tại và tạo giá trị khi chúng ta không còn ở đó?”

Đó chính là điểm chuyển từ hoạt động cộng đồng sang tác động xã hội bền vững.