Phát triển bền vững & doanh nghiệp đang trở thành một trong những chủ đề quan trọng của nền kinh tế hiện đại. Nếu trước đây doanh nghiệp thường được đánh giá chủ yếu bằng doanh thu, lợi nhuận và tốc độ tăng trưởng, thì ngày nay câu hỏi đặt ra rộng hơn: Doanh nghiệp tạo ra giá trị gì cho khách hàng, người lao động, cộng đồng và môi trường? Những rủi ro xã hội – môi trường nào đang nằm trong chuỗi giá trị? Và doanh nghiệp có thể tăng trưởng mà không làm suy giảm những nguồn lực cần thiết cho tương lai hay không?

Trong bối cảnh đó, các khái niệm Sustainable Business, ESG và CSR ngày càng xuất hiện nhiều trong chiến lược doanh nghiệp, đầu tư, quản trị rủi ro và quan hệ với các bên liên quan.

Theo IFC, 91% khách hàng đầu tư của tổ chức này cho rằng các yêu cầu về môi trường và xã hội có ích đối với thành công kinh doanh dài hạn; 90% đánh giá các yêu cầu về quản trị doanh nghiệp có ích cho thành công dài hạn.

Vậy doanh nghiệp phát triển bền vững là gì? ESG khác CSR như thế nào? Và làm thế nào để một chương trình CSR tạo ra tác động xã hội thực chất, thay vì chỉ trở thành hoạt động truyền thông?

1. DOANH NGHIỆP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀ GÌ?

Phát triển bền vững không chỉ là “làm từ thiện”

Doanh nghiệp phát triển bền vững có thể được hiểu là doanh nghiệp xây dựng khả năng tạo ra giá trị kinh tế trong dài hạn đồng thời quản lý các tác động đối với con người, xã hội và môi trường.

Điều này có nghĩa là lợi nhuận vẫn quan trọng, nhưng lợi nhuận không phải yếu tố duy nhất quyết định chất lượng của một mô hình kinh doanh.

Một doanh nghiệp bền vững cần quan tâm đồng thời đến:

Economic – Kinh tế: doanh thu, lợi nhuận, năng suất, khả năng cạnh tranh và khả năng tồn tại dài hạn.
Environmental – Môi trường: năng lượng, khí thải, tài nguyên, chất thải, nước, đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu.
Social – Xã hội: người lao động, khách hàng, cộng đồng, nhân quyền, bình đẳng và điều kiện làm việc.
Governance – Quản trị: minh bạch, đạo đức kinh doanh, kiểm soát rủi ro, chống tham nhũng, trách nhiệm giải trình.

ILO nhấn mạnh rằng hoạt động kinh doanh vừa tạo ra việc làm, kỹ năng, công nghệ và hàng hóa – dịch vụ, vừa có thể tạo ra những tác động bất lợi đối với con người, môi trường và xã hội. Vì vậy, doanh nghiệp có trách nhiệm quản lý những tác động này.

Từ “doanh nghiệp kiếm lợi nhuận” đến “doanh nghiệp tạo giá trị”

Có thể hình dung quá trình trưởng thành của doanh nghiệp theo 4 cấp độ:

Profit → Responsibility → Sustainability → Impact

Ở cấp độ đầu tiên, doanh nghiệp tập trung vào lợi nhuận.

Ở cấp độ thứ hai, doanh nghiệp bắt đầu quan tâm đến trách nhiệm với người lao động, khách hàng và xã hội.

Ở cấp độ thứ ba, các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị được tích hợp vào hoạt động kinh doanh.

Ở cấp độ thứ tư, doanh nghiệp chủ động sử dụng năng lực kinh doanh để giải quyết các vấn đề xã hội hoặc môi trường và đo lường tác động tạo ra.

Đây chính là điểm quan trọng: phát triển bền vững không nên là một hoạt động nằm bên ngoài doanh nghiệp mà cần dần trở thành một phần của cách doanh nghiệp vận hành.

IFC cũng xem quản lý các rủi ro và tác động môi trường – xã hội là một phần của cách thức kinh doanh bền vững, bao gồm việc tham vấn các bên liên quan và công bố thông tin phù hợp.

2. ESG LÀ GÌ? VÌ SAO DOANH NGHIỆP NGÀY CÀNG QUAN TÂM ĐẾN ESG?

ESG là gì?

ESG là viết tắt của:

E – Environmental: Môi trường
S – Social: Xã hội
G – Governance: Quản trị

Theo ILO, ESG ban đầu được sử dụng nhiều trong lĩnh vực tài chính để xem xét các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị có liên quan đến rủi ro; hiện nay khái niệm này được sử dụng rộng hơn trong quản trị doanh nghiệp và quyết định đầu tư.

E – Environmental: Doanh nghiệp tác động thế nào đến môi trường?

Một số vấn đề thường được xem xét gồm:

Phát thải khí nhà kính.
Sử dụng năng lượng.
Tiêu thụ nước.
Quản lý chất thải.
Sử dụng nguyên liệu.
Ô nhiễm.
Biến đổi khí hậu.
Đa dạng sinh học.
Kinh tế tuần hoàn.

Ví dụ, một doanh nghiệp sản xuất có thể đặt mục tiêu giảm mức tiêu thụ năng lượng trên mỗi đơn vị sản phẩm thay vì chỉ tổ chức một ngày trồng cây hàng năm.

S – Social: Doanh nghiệp đối xử với con người như thế nào?

Yếu tố Social có thể bao gồm:

Quyền người lao động.
An toàn và sức khỏe nghề nghiệp.
Tiền lương và điều kiện làm việc.
Đa dạng và hòa nhập.
Nhân quyền.
Chuỗi cung ứng.
Khách hàng và người tiêu dùng.
Quan hệ với cộng đồng.

UN Global Compact cho rằng tính bền vững xã hội liên quan đến việc nhận diện và quản lý cả tác động tích cực lẫn tiêu cực của doanh nghiệp đối với người lao động, người trong chuỗi giá trị, khách hàng và cộng đồng địa phương.

G – Governance: Doanh nghiệp được quản trị như thế nào?

Governance liên quan đến:

Minh bạch.
Đạo đức kinh doanh.
Cơ cấu quản trị.
Kiểm soát nội bộ.
Quản trị rủi ro.
Chống tham nhũng.
Bảo vệ quyền lợi cổ đông.
Trách nhiệm giải trình.
Tuân thủ pháp luật.

Một doanh nghiệp có hoạt động từ thiện lớn nhưng thiếu minh bạch tài chính, quản trị yếu hoặc không kiểm soát được rủi ro trong chuỗi cung ứng thì chưa thể được xem là đã giải quyết đầy đủ bài toán phát triển bền vững.

Vì sao ESG ngày càng quan trọng?

1. ESG liên quan đến quản trị rủi ro

Rủi ro môi trường, xã hội và quản trị có thể trở thành rủi ro kinh doanh.

Ví dụ:

Ô nhiễm → khiếu nại → xử phạt → gián đoạn hoạt động → tổn thất tài chính và uy tín.

Hoặc:

Điều kiện lao động kém → nghỉ việc cao → thiếu nhân lực → giảm năng suất → tăng chi phí tuyển dụng.

ESG giúp doanh nghiệp nhận diện những rủi ro này sớm hơn và xây dựng cơ chế quản lý.

2. ESG liên quan đến khả năng tiếp cận vốn

ESG ngày càng trở thành một phần của quá trình đánh giá doanh nghiệp và dự án đầu tư.

IFC cho biết một nghiên cứu trên 656 khoản đầu tư trong giai đoạn 2010–2015 cho thấy các doanh nghiệp có kết quả môi trường và xã hội tốt hơn có ROE cao hơn 210 điểm cơ bản và ROA cao hơn 110 điểm cơ bản so với nhóm có kết quả thấp hơn trong mẫu nghiên cứu đó. Đây là bằng chứng lịch sử của IFC, không nên hiểu như một mức lợi nhuận đảm bảo cho mọi doanh nghiệp hiện nay.

3. ESG ngày càng gắn với yêu cầu minh bạch

Tại Liên minh châu Âu, các quy định về báo cáo bền vững yêu cầu những doanh nghiệp thuộc phạm vi áp dụng công bố thông tin về các rủi ro và cơ hội liên quan đến môi trường, xã hội cũng như tác động của hoạt động doanh nghiệp lên con người và môi trường.

Đáng chú ý, ngày 3/7/2026, Ủy ban châu Âu công bố các tiêu chuẩn báo cáo bền vững ESRS sửa đổi, đồng thời đưa ra chuẩn báo cáo tự nguyện cho doanh nghiệp nhỏ hơn; bộ tiêu chuẩn sửa đổi được thiết kế nhằm giảm đáng kể khối lượng dữ liệu phải báo cáo và chi phí hành chính.

Điều này cho thấy ESG không còn chỉ là câu chuyện truyền thông thương hiệu mà ngày càng liên quan tới dữ liệu, quản trị, báo cáo và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.

3. ESG VÀ CSR KHÁC NHAU NHƯ THẾ NÀO?

ESG và CSR thường được sử dụng cùng nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau.

CSR là gì?

CSR – Corporate Social Responsibility thường được dịch là Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Theo ILO, CSR là cách doanh nghiệp xem xét tác động của hoạt động của mình đối với xã hội, đồng thời thể hiện các nguyên tắc và giá trị trong phương thức vận hành và tương tác với các bên liên quan.

CSR có thể bao gồm:

Hoạt động cộng đồng.
Học bổng.
Giáo dục.
Hỗ trợ người yếu thế.
Bảo vệ môi trường.
Hoạt động thiện nguyện.
Phát triển người lao động.
Hỗ trợ cộng đồng địa phương.
Các sáng kiến xã hội của doanh nghiệp.

ESG và CSR khác nhau ở đâu?

Tiêu chí	CSR	ESG
Bản chất	Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp	Khung xem xét môi trường – xã hội – quản trị
Trọng tâm	Doanh nghiệp nên có trách nhiệm gì với xã hội?	Doanh nghiệp đang quản lý và thể hiện các yếu tố E-S-G như thế nào?
Đối tượng quan tâm	Cộng đồng, người lao động, khách hàng, xã hội	Doanh nghiệp, nhà đầu tư, khách hàng và các bên liên quan
Hoạt động	Có thể là chương trình, dự án, chính sách	Gắn mạnh với quản trị rủi ro, dữ liệu và công bố
Đo lường	Tác động xã hội, số người hưởng lợi, kết quả chương trình…	Chỉ số E, S, G và hiệu quả quản trị
Ví dụ	Chương trình học bổng cho sinh viên khó khăn	Theo dõi tỷ lệ nữ lãnh đạo, phát thải, tai nạn lao động, cơ chế chống tham nhũng

Có thể hiểu đơn giản:

CSR trả lời câu hỏi: “Doanh nghiệp có trách nhiệm gì với xã hội?”

Trong khi đó:

ESG trả lời câu hỏi: “Doanh nghiệp đang quản lý, đo lường và minh bạch hóa các vấn đề môi trường – xã hội – quản trị như thế nào?”

Hai khái niệm có vùng giao nhau nhưng không nên đồng nhất.

4. CSR CÓ THỰC SỰ TẠO RA TÁC ĐỘNG XÃ HỘI HAY CHỈ LÀ HOẠT ĐỘNG HÌNH ẢNH?

Đây là một trong những câu hỏi quan trọng nhất khi doanh nghiệp triển khai CSR.

Một chương trình CSR có logo đẹp, hình ảnh đẹp và hàng nghìn lượt tương tác trên mạng xã hội chưa đồng nghĩa với việc chương trình tạo ra tác động xã hội lớn.

Ngược lại, một chương trình ít được truyền thông nhưng giải quyết đúng vấn đề, có đối tượng hưởng lợi rõ ràng và tạo ra thay đổi có thể có giá trị xã hội đáng kể.

CSR có thể tạo tác động thực chất khi nào?

Có thể đánh giá một chương trình CSR thông qua chuỗi:

Problem → Input → Activity → Output → Outcome → Impact

Ví dụ:

Vấn đề: Học sinh có hoàn cảnh khó khăn thiếu điều kiện học tập.

Input: Ngân sách, sách, học bổng, nhân sự.

Activity: Trao học bổng và hỗ trợ học tập.

Output: 500 học sinh nhận hỗ trợ.

Outcome: Học sinh duy trì việc học, giảm áp lực chi phí và cải thiện khả năng tiếp cận tài nguyên giáo dục.

Impact: Tăng cơ hội học tập và giảm một phần bất bình đẳng giáo dục trong nhóm đối tượng mục tiêu.

Điểm khác biệt nằm ở Outcome và Impact.

Nếu doanh nghiệp chỉ báo cáo:

“Đã trao 500 phần quà.”

thì đó chủ yếu là Output.

Nếu doanh nghiệp có thể chứng minh:

“Sau 12 tháng, bao nhiêu người tiếp tục học, kết quả thay đổi như thế nào, vấn đề ban đầu được cải thiện ra sao?”

thì doanh nghiệp đang tiến gần hơn đến việc đo lường tác động.

5. LÀM THẾ NÀO ĐỂ CSR KHÔNG TRỞ THÀNH “GREENWASHING” HAY “SOCIAL-WASHING”?

Một trong những rủi ro của CSR là doanh nghiệp truyền thông rất mạnh về một hoạt động xã hội nhưng không chứng minh được tác động thực tế.

Để hạn chế điều này, doanh nghiệp có thể áp dụng 7 nguyên tắc:

Bắt đầu từ vấn đề thực tế

Không bắt đầu bằng câu hỏi:

“Chúng ta muốn làm chương trình gì?”

Hãy bắt đầu bằng:

“Vấn đề xã hội nào đang thực sự tồn tại và doanh nghiệp có năng lực giải quyết phần nào?”

Xác định rõ đối tượng hưởng lợi

Ai là người hưởng lợi?

Bao nhiêu người?
Ở đâu?
Đặc điểm gì?
Họ đang gặp vấn đề nào?

Xác định mục tiêu đo lường được

Không chỉ đặt mục tiêu:

“Lan tỏa yêu thương.”

Mà có thể đặt mục tiêu:

“Hỗ trợ 300 học sinh có nguy cơ bỏ học tiếp cận học bổng trong năm học 2026–2027.”

Đo Output – Outcome – Impact

Doanh nghiệp nên phân biệt:

Làm được gì → tạo thay đổi gì → tạo tác động gì.

Công khai nguồn lực

Một chương trình minh bạch nên có thể trả lời:

Ngân sách bao nhiêu?
Nguồn tiền từ đâu?
Chi cho những hoạt động nào?
Có chứng từ hay đối soát không?
Đối tượng hưởng lợi được lựa chọn như thế nào?

Công bố cả kết quả chưa đạt

Tác động xã hội thực chất không phải lúc nào cũng thành công 100%.

Việc công bố:

Mục tiêu – Kết quả – Khoảng cách – Nguyên nhân – Bài học

có thể đáng tin cậy hơn việc chỉ công bố những hình ảnh tích cực.

Đưa CSR vào chiến lược dài hạn

Một chương trình trao quà một lần có thể tạo giá trị nhất định.

Nhưng nếu doanh nghiệp xây dựng chương trình giáo dục kéo dài 3–5 năm, theo dõi người hưởng lợi và đo lường kết quả qua từng năm, khả năng tạo tác động dài hạn có thể lớn hơn.

ILO cũng nhấn mạnh rằng CSR thực chất không chỉ là hoạt động bên ngoài doanh nghiệp mà cần liên quan đến cách doanh nghiệp vận hành, điều kiện làm việc, quyền người lao động và tác động trong chuỗi cung ứng.

6. TỪ CSR ĐẾN ESG: DOANH NGHIỆP CẦN THAY ĐỔI TƯ DUY NHƯ THẾ NÀO?

Có thể hình dung quá trình chuyển đổi:

CSR truyền thống

→ Làm chương trình cộng đồng
→ Trao tặng
→ Truyền thông
→ Báo cáo số lượng

↓

CSR chiến lược

→ Xác định vấn đề
→ Xác định đối tượng
→ Xây dựng chương trình
→ Đo lường kết quả

↓

ESG

→ Quản trị rủi ro
→ Đặt KPI E-S-G
→ Thu thập dữ liệu
→ Minh bạch
→ Báo cáo
→ Cải thiện liên tục

↓

Sustainable Business

→ Tích hợp phát triển bền vững vào chiến lược kinh doanh
→ Đổi mới sản phẩm/dịch vụ
→ Quản trị chuỗi giá trị
→ Tạo giá trị kinh tế + xã hội + môi trường dài hạn.

Đây cũng là lý do ESG không nên được hiểu đơn giản là “một bộ tiêu chí để doanh nghiệp làm hình ảnh”.

ESG tốt không bắt đầu từ việc doanh nghiệp làm truyền thông về ESG. ESG bắt đầu từ việc doanh nghiệp thay đổi cách quản trị và tạo ra dữ liệu chứng minh cho sự thay đổi đó.

7. DOANH NGHIỆP VIỆT NAM CÓ THỂ BẮT ĐẦU ESG VÀ CSR TỪ ĐÂU?

Không phải doanh nghiệp nào cũng cần bắt đầu bằng một hệ thống ESG phức tạp.

Một doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể bắt đầu bằng 5 bước:

Bước 1: Đánh giá hiện trạng

Doanh nghiệp đang tác động như thế nào đến:

Môi trường – Người lao động – Khách hàng – Cộng đồng – Quản trị?

Bước 2: Xác định vấn đề trọng yếu

Không làm tất cả cùng lúc.

Hãy chọn những vấn đề có:

Mức độ ảnh hưởng cao.
Liên quan trực tiếp đến ngành nghề.
Có khả năng đo lường.
Có khả năng cải thiện.

Bước 3: Xây dựng KPI

Ví dụ:

E: Giảm 10% lượng điện tiêu thụ trên mỗi sản phẩm.

S: 100% người lao động được đào tạo an toàn lao động.

G: 100% khoản chi CSR có chứng từ và báo cáo đối soát.

Bước 4: Xây dựng chương trình CSR gắn với năng lực doanh nghiệp

Một công ty công nghệ có thể hỗ trợ chuyển đổi số cho cộng đồng.

Một doanh nghiệp giáo dục có thể phát triển chương trình kỹ năng cho thanh thiếu niên.

Một công ty truyền thông có thể hỗ trợ truyền thông cho các dự án xã hội.

Một doanh nghiệp tài chính có thể triển khai giáo dục tài chính.

CSR sẽ có khả năng tạo giá trị cao hơn khi năng lực cốt lõi của doanh nghiệp được kết nối với nhu cầu xã hội.

Bước 5: Đo lường và công bố tác động

Một báo cáo CSR/ESG nên trả lời được:

Chúng ta đã làm gì?

Đã sử dụng nguồn lực nào?

Ai được hưởng lợi?

Kết quả là gì?

Tác động dài hạn là gì?

Điều gì chưa đạt?

Năm tới sẽ cải thiện điều gì?

8. KẾT LUẬN: DOANH NGHIỆP BỀN VỮNG LÀ DOANH NGHIỆP BIẾT TẠO GIÁ TRỊ DÀI HẠN

Phát triển bền vững không đơn giản là một chiến dịch truyền thông, một hoạt động từ thiện hay một báo cáo ESG.

Đó là quá trình doanh nghiệp nhìn nhận lại toàn bộ cách mình tạo ra giá trị, sử dụng nguồn lực, đối xử với con người, quản trị rủi ro và chịu trách nhiệm với những tác động do mình tạo ra.

CSR có thể là điểm khởi đầu.

ESG có thể cung cấp một khung quản trị và đo lường.

Nhưng mục tiêu dài hạn là xây dựng một mô hình kinh doanh có khả năng tạo ra giá trị kinh tế đồng thời đóng góp tích cực cho xã hội và môi trường.

Đối với MuoiBa SaoSang Ecosystem, phát triển bền vững có thể được nhìn nhận qua một chuỗi giá trị:

Phát triển con người → Phát triển tổ chức → Kết nối cộng đồng → Phát triển dự án → Đo lường tác động → Kiến tạo giá trị xã hội.

Một doanh nghiệp thực sự hướng đến phát triển bền vững không chỉ đặt câu hỏi:

“Chúng ta kiếm được bao nhiêu?”

mà còn cần đặt thêm những câu hỏi:

“Chúng ta tạo ra giá trị gì?”

“Giá trị đó đến với ai?”

“Tác động của chúng ta là gì?”

“Chúng ta có thể chứng minh điều đó bằng dữ liệu hay không?”

Đó chính là nền tảng để chuyển từ CSR hình ảnh sang CSR tạo tác động, từ ESG trên báo cáo sang ESG trong quản trị, và từ tăng trưởng ngắn hạn sang phát triển doanh nghiệp bền vững trong dài hạn.

Một số số liệu đáng chú ý

91% khách hàng đầu tư của IFC cho rằng yêu cầu về môi trường và xã hội hữu ích cho thành công kinh doanh dài hạn.
90% khách hàng đầu tư của IFC cho rằng yêu cầu về quản trị doanh nghiệp hữu ích cho thành công kinh doanh dài hạn.
IFC đã ghi nhận 656 khoản đầu tư trong nghiên cứu giai đoạn 2010–2015 khi phân tích mối liên hệ giữa kết quả môi trường – xã hội và hiệu quả tài chính.
IFC cho biết khoảng 4,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư tại các thị trường mới nổi trong thập niên trước đã tuân theo các Tiêu chuẩn Hoạt động của IFC hoặc những nguyên tắc lấy cảm hứng từ các tiêu chuẩn này.
Theo EU, các doanh nghiệp thuộc phạm vi CSRD phải công bố thông tin về rủi ro, cơ hội và tác động liên quan đến môi trường và xã hội; các doanh nghiệp đầu tiên áp dụng quy định này cho năm tài chính 2024 và công bố báo cáo trong năm 2025.