Phát triển bền vững & doanh nghiệp đang trở thành một chủ đề quan trọng trong quá trình chuyển đổi của nền kinh tế hiện đại. Doanh nghiệp ngày nay không chỉ được nhìn nhận qua doanh thu, lợi nhuận hay tốc độ tăng trưởng, mà ngày càng được quan tâm ở cách doanh nghiệp tạo ra giá trị cho khách hàng, người lao động, cộng đồng và môi trường.

Năm 2015, Liên Hợp Quốc thông qua Chương trình nghị sự 2030 với 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (Sustainable Development Goals – SDGs) và 169 mục tiêu cụ thể, bao phủ ba phương diện có tính liên kết: kinh tế, xã hội và môi trường.

Đối với doanh nghiệp, SDGs không đơn thuần là một danh sách mục tiêu của Liên Hợp Quốc. Đây có thể trở thành một khung tham chiếu để doanh nghiệp xác định vấn đề xã hội – môi trường mà mình có khả năng tác động, thiết kế sản phẩm và dịch vụ phù hợp, xây dựng mô hình kinh doanh bền vững và đo lường tác động.

Đặc biệt, Báo cáo SDG 2025 của Liên Hợp Quốc cho thấy trong 139 mục tiêu có đủ dữ liệu xu hướng để đánh giá, chỉ 35% đang có tiến triển phù hợp, trong khi 48% tiến triển chưa đủ và 18% đã thụt lùi so với đường cơ sở năm 2015.

Điều này cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu và hành động vẫn còn rất lớn – đồng thời mở ra vai trò đáng kể cho khu vực tư nhân.

1. Doanh nghiệp có thể đóng góp cho SDGs như thế nào?

• SDGs là gì?

SDGs – Sustainable Development Goals, hay Mục tiêu Phát triển Bền vững, là hệ thống 17 mục tiêu toàn cầu được các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc thông qua năm 2015 nhằm hướng tới một tương lai phát triển toàn diện hơn cho con người và hành tinh.

17 SDGs bao gồm những vấn đề như:

• Xóa đói giảm nghèo;
• Giáo dục có chất lượng;
• Sức khỏe và hạnh phúc;
• Bình đẳng giới;
• Việc làm tốt và tăng trưởng kinh tế;
• Giảm bất bình đẳng;
• Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm;
• Ứng phó biến đổi khí hậu;
• Bảo vệ hệ sinh thái;
• Đổi mới và cơ sở hạ tầng;
• Hòa bình, công lý và thể chế;
• Quan hệ đối tác vì phát triển bền vững.

Liên Hợp Quốc xác định khu vực tư nhân là một trong những bên liên quan cần tham gia vào quá trình thực hiện SDGs. UN Global Compact cũng nhấn mạnh rằng doanh nghiệp có thể đóng góp cho từng SDG thông qua hoạt động kinh doanh, đầu tư, đổi mới và quan hệ với các bên liên quan.

• Doanh nghiệp không nhất thiết phải “làm tất cả 17 SDGs”

Một sai lầm phổ biến là doanh nghiệp cố gắng gắn thương hiệu với càng nhiều SDGs càng tốt.

Trên thực tế, doanh nghiệp nên bắt đầu bằng câu hỏi:

“Hoạt động kinh doanh của chúng ta đang tạo ra tác động gì đối với con người, xã hội và môi trường?”

Từ đó xác định những SDGs có liên quan trực tiếp nhất.

Ví dụ:

Hoạt động doanh nghiệp	SDGs có thể liên quan
Đào tạo kỹ năng cho người trẻ	SDG 4 – Giáo dục có chất lượng
Tạo việc làm và bảo đảm điều kiện lao động	SDG 8 – Việc làm tốt & tăng trưởng kinh tế
Hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế	SDG 5 – Bình đẳng giới
Sản xuất tiết kiệm tài nguyên	SDG 12 – Tiêu dùng & sản xuất có trách nhiệm
Giảm phát thải	SDG 13 – Hành động vì khí hậu
Đổi mới công nghệ	SDG 9 – Công nghiệp, đổi mới & hạ tầng
Hợp tác doanh nghiệp – cộng đồng	SDG 17 – Quan hệ đối tác

• 5 cách doanh nghiệp có thể đóng góp cho SDGs

1. Tích hợp SDGs vào chiến lược kinh doanh

Thay vì xây dựng một chương trình CSR tách biệt, doanh nghiệp có thể đưa mục tiêu xã hội và môi trường vào chiến lược sản phẩm, nhân sự, vận hành, chuỗi cung ứng và đầu tư.

2. Thiết kế sản phẩm tạo giá trị xã hội

Ví dụ: nền tảng giáo dục giá hợp lý cho nhóm thu nhập thấp, sản phẩm tiết kiệm năng lượng hoặc dịch vụ tài chính giúp nhóm chưa được phục vụ tiếp cận thị trường.

3. Xây dựng nơi làm việc bền vững

Doanh nghiệp có thể tập trung vào lương thưởng công bằng, sức khỏe người lao động, đào tạo, cơ hội phát triển nghề nghiệp, đa dạng và hòa nhập.

4. Giảm tác động tiêu cực đến môi trường

Các hoạt động có thể bao gồm tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải, thiết kế sản phẩm có vòng đời dài hơn, tối ưu logistics hoặc sử dụng nguyên vật liệu có trách nhiệm.

5. Đo lường và công bố tác động

Một hoạt động chỉ có thể được quản trị tốt khi doanh nghiệp biết mình đang tạo ra kết quả gì.

SDG Compass – bộ hướng dẫn do UN Global Compact, GRI và WBCSD phát triển – đề xuất doanh nghiệp đi qua 5 bước: hiểu SDGs → xác định ưu tiên → thiết lập mục tiêu → tích hợp → báo cáo và truyền thông.

2. Sustainable Business Model: Mô hình kinh doanh bền vững là gì?

Sustainable Business Model – mô hình kinh doanh bền vững là cách doanh nghiệp thiết kế hoạt động tạo ra giá trị kinh tế trong dài hạn đồng thời quản trị tác động đối với xã hội và môi trường.

Nói đơn giản:

Doanh nghiệp bền vững không chỉ hỏi “Chúng ta kiếm được bao nhiêu?” mà còn hỏi “Chúng ta tạo ra giá trị gì, cho ai và với cái giá nào đối với xã hội – môi trường?”

Điều này không có nghĩa doanh nghiệp phải từ bỏ lợi nhuận.

Ngược lại, một mô hình bền vững cần có khả năng tồn tại về mặt tài chính, bởi nếu doanh nghiệp không thể duy trì hoạt động thì tác động xã hội cũng khó duy trì trong dài hạn.

Liên Hợp Quốc từng nhấn mạnh nhu cầu kết hợp tính bền vững với khả năng sinh lợi và các khoản đầu tư dài hạn phục vụ SDGs.

Ba lớp giá trị của Sustainable Business Model

Một mô hình kinh doanh bền vững có thể được nhìn qua 3 lớp:

• Economic Value – Giá trị kinh tế

Doanh nghiệp cần:

• Có khách hàng;
• Có sản phẩm/dịch vụ;
• Có doanh thu;
• Kiểm soát chi phí;
• Tạo dòng tiền;
• Có khả năng tái đầu tư;
• Duy trì năng lực cạnh tranh.

Không có nền tảng tài chính, tính bền vững khó tồn tại lâu dài.

• Social Value – Giá trị xã hội

Doanh nghiệp cần xem xét:

• Người lao động được hưởng lợi gì?
• Khách hàng có được giải quyết vấn đề thực sự không?
• Sản phẩm có tạo ra cơ hội tiếp cận công bằng không?
• Doanh nghiệp đóng góp gì cho cộng đồng?
• Chuỗi cung ứng có tôn trọng quyền lợi con người không?

• Environmental Value – Giá trị môi trường

Doanh nghiệp cần đánh giá:

• Lượng tài nguyên sử dụng;
• Năng lượng tiêu thụ;
• Phát thải;
• Chất thải;
• Tác động đến hệ sinh thái;
• Khả năng tái sử dụng và tuần hoàn.

Ba lớp này có thể được hình dung như:

Profit – People – Planet

hay:

Lợi nhuận – Con người – Hành tinh.

Sustainable Business Model khác CSR như thế nào?

CSR thường được triển khai dưới dạng những chương trình trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, chẳng hạn tài trợ giáo dục, hoạt động thiện nguyện hoặc hỗ trợ cộng đồng.

Trong khi đó, Sustainable Business Model đưa tư duy bền vững vào chính mô hình tạo giá trị của doanh nghiệp.

Ví dụ:

CSR truyền thống:

Doanh nghiệp kinh doanh → tạo lợi nhuận → trích ngân sách → tài trợ một chương trình cộng đồng.

Mô hình kinh doanh bền vững:

Doanh nghiệp thiết kế sản phẩm/dịch vụ → giải quyết một vấn đề xã hội hoặc môi trường → tạo doanh thu → tái đầu tư → tiếp tục tạo tác động.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ tác động không chỉ nằm bên ngoài hoạt động kinh doanh mà được tích hợp vào cách doanh nghiệp tạo ra giá trị.

3. Social Enterprise – Doanh nghiệp xã hội tạo ra giá trị kép như thế nào?

Social Enterprise – Doanh nghiệp xã hội là mô hình kết hợp giữa hoạt động kinh doanh và mục tiêu xã hội.

Doanh nghiệp xã hội sử dụng các công cụ của thị trường – sản phẩm, dịch vụ, doanh thu, khách hàng, nhân sự, công nghệ và đầu tư – để giải quyết một vấn đề xã hội hoặc môi trường.

Theo ILO, khu vực Social and Solidarity Economy (SSE) bao gồm các doanh nghiệp, tổ chức và thực thể hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường vì lợi ích chung hoặc lợi ích tập thể; đồng thời nhấn mạnh các nguyên tắc như hợp tác, quản trị có sự tham gia, tính tự chủ và ưu tiên con người cùng mục tiêu xã hội.

• “Giá trị kép” là gì?

Giá trị kép có thể hiểu là doanh nghiệp đồng thời tạo ra:

Economic Value – Giá trị kinh tế

và

Social/Environmental Value – Giá trị xã hội hoặc môi trường.

Ví dụ:

Một doanh nghiệp đào tạo nghề cho thanh niên có hoàn cảnh khó khăn có thể đồng thời:

• Bán dịch vụ đào tạo;
• Tạo việc làm cho đội ngũ;
• Tạo doanh thu;
• Phát triển kỹ năng cho người học;
• Tăng khả năng tiếp cận việc làm;
• Góp phần giảm bất bình đẳng cơ hội.

Như vậy, doanh thu không nhất thiết đối lập với tác động xã hội.

Nếu mô hình được thiết kế phù hợp, hoạt động tạo doanh thu có thể trở thành phương tiện để mở rộng tác động.

• Social Enterprise có thể tạo giá trị kép qua 5 cơ chế

Thứ nhất – Bán sản phẩm/dịch vụ giải quyết vấn đề xã hội

Ví dụ giáo dục, chăm sóc sức khỏe, việc làm, tài chính bao trùm hoặc sản phẩm thân thiện môi trường.

Thứ hai – Tạo việc làm cho nhóm dễ bị tổn thương

Doanh nghiệp có thể tuyển dụng, đào tạo và phát triển năng lực cho những nhóm gặp khó khăn trong tiếp cận thị trường lao động.

Thứ ba – Tạo thị trường cho cộng đồng

Doanh nghiệp có thể kết nối sản phẩm của người sản xuất nhỏ, nghệ nhân, nông hộ hoặc nhóm cộng đồng với khách hàng.

Thứ tư – Tái đầu tư lợi nhuận vào sứ mệnh

Một phần lợi nhuận có thể được tái đầu tư vào sản phẩm, nhân sự, công nghệ hoặc các chương trình nhằm mở rộng tác động.

Thứ năm – Xây dựng hệ sinh thái đối tác

Doanh nghiệp xã hội có thể hợp tác với chính quyền, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, trường học, chuyên gia và cộng đồng.

Đây cũng là lý do SDG 17 – Partnerships for the Goals có vai trò quan trọng trong phát triển bền vững.

4. Vì sao doanh nghiệp cần đo lường Social Impact?

Một trong những thách thức lớn của phát triển bền vững là nguy cơ nói nhiều hơn làm.

Một doanh nghiệp có thể tuyên bố “vì cộng đồng”, nhưng nếu không có dữ liệu thì rất khó biết chương trình thực sự tạo ra kết quả gì.

Do đó, doanh nghiệp nên chuyển từ:

Activity → Output → Outcome → Impact

Ví dụ:

Activity: Tổ chức 10 khóa đào tạo.

↓

Output: 500 người tham gia.

↓

Outcome: 350 người hoàn thành chương trình; 200 người áp dụng kiến thức vào công việc.

↓

Impact: Một tỷ lệ người học cải thiện thu nhập, năng lực nghề nghiệp hoặc cơ hội việc làm.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp phân biệt giữa “đã làm một hoạt động” và “hoạt động đó thực sự tạo ra thay đổi”.

IFC hiện sử dụng các hệ thống đo lường tác động đối với hoạt động khu vực tư nhân và cho biết các chỉ số tác động có thể bao gồm việc làm, khí hậu, bình đẳng giới và tiếp cận dịch vụ.

5. Doanh nghiệp Việt Nam có thể bắt đầu từ đâu?

Phát triển bền vững không nhất thiết phải bắt đầu bằng một chiến lược ESG phức tạp hoặc một ngân sách lớn.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ 7 bước:

Bước 1 – Xác định vấn đề

Doanh nghiệp đang tác động đến vấn đề xã hội hoặc môi trường nào?

Bước 2 – Xác định các bên liên quan

Khách hàng, nhân viên, nhà cung cấp, cộng đồng, đối tác, nhà đầu tư và môi trường đang chịu tác động như thế nào?

Bước 3 – Chọn SDGs phù hợp

Không cần lựa chọn cả 17 mục tiêu. Hãy tập trung vào những mục tiêu có mối liên hệ thực chất với hoạt động doanh nghiệp.

Bước 4 – Thiết kế giải pháp

Đưa yếu tố bền vững vào sản phẩm, dịch vụ, vận hành hoặc chuỗi cung ứng.

Bước 5 – Xây dựng KPI

Ví dụ:

• Số việc làm được tạo ra;
• Số người được đào tạo;
• Tỷ lệ người học có việc làm;
• Lượng CO₂ giảm;
• Lượng rác thải giảm;
• Tỷ lệ nguyên liệu tái chế;
• Số người tiếp cận dịch vụ;
• Tỷ lệ phụ nữ trong lực lượng lao động;
• Giá trị tái đầu tư cho cộng đồng.

Bước 6 – Đo lường

Thu thập dữ liệu định lượng và định tính thay vì chỉ kể câu chuyện.

Bước 7 – Báo cáo và cải tiến

Công bố những gì doanh nghiệp đã làm, kết quả đạt được, hạn chế còn tồn tại và kế hoạch tiếp theo.

6. Phát triển bền vững không chỉ là trách nhiệm – mà là năng lực kiến tạo giá trị

Thế giới đang bước vào giai đoạn mà doanh nghiệp ngày càng phải nhìn rộng hơn phạm vi của sản phẩm và lợi nhuận.

Một doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị kinh tế nhưng đồng thời tạo ra chi phí xã hội hoặc môi trường. Ngược lại, một doanh nghiệp có thể thiết kế sản phẩm và mô hình vận hành để giải quyết vấn đề xã hội ngay trong quá trình tạo doanh thu.

Đó chính là tư duy của Sustainable Business và Social Enterprise.

Báo cáo của Liên Hợp Quốc năm 2025 cho thấy tiến độ thực hiện SDGs toàn cầu vẫn chưa đủ nhanh: chỉ 35% mục tiêu có dữ liệu xu hướng đang đạt tiến bộ phù hợp hoặc vừa phải, trong khi 18% đã đi lùi so với năm 2015.

Khoảng cách này đặt ra nhu cầu lớn hơn về đổi mới, đầu tư, hợp tác và các mô hình tạo tác động có khả năng mở rộng.

Với doanh nghiệp, câu hỏi vì thế không chỉ là:

“Làm thế nào để doanh nghiệp phát triển?”

mà còn có thể là:

“Doanh nghiệp có thể phát triển theo cách nào để sự tăng trưởng của mình đồng thời tạo ra giá trị cho con người, cộng đồng và hành tinh?”

Đó là nền tảng của tư duy Phát triển bền vững & Doanh nghiệp.

7. Kết luận

Sustainable Development & Business không phải là việc doanh nghiệp lựa chọn giữa lợi nhuận và tác động xã hội. Vấn đề quan trọng hơn nằm ở cách doanh nghiệp thiết kế mô hình tạo giá trị để ba yếu tố kinh tế – xã hội – môi trường có thể được xem xét một cách đồng thời và có trách nhiệm.

Doanh nghiệp có thể đóng góp cho SDGs thông qua sản phẩm, dịch vụ, việc làm, đổi mới, chuỗi cung ứng, đầu tư và hợp tác. Sustainable Business Model giúp đưa tư duy bền vững vào chính hoạt động kinh doanh, trong khi Social Enterprise cho thấy một mô hình có thể kết hợp mục tiêu kinh tế với mục tiêu xã hội hoặc môi trường.

Đối với MuoiBa SaoSang Ecosystem, phát triển bền vững có thể được nhìn nhận trong mối liên hệ giữa phát triển con người → phát triển cộng đồng → phát triển dự án → tạo tác động xã hội.

Khi con người được phát triển năng lực, cộng đồng được kết nối, các dự án được tổ chức có trách nhiệm và tác động được đo lường minh bạch, doanh nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm hay doanh thu mà còn có thể trở thành một chủ thể kiến tạo giá trị tích cực cho xã hội.

Phát triển doanh nghiệp – Phát triển con người – Phát triển cộng đồng – Kiến tạo tác động.

Đó là một cách tiếp cận để hướng tới tăng trưởng có trách nhiệm và bền vững hơn trong nền kinh tế tương lai.

Nguồn tham khảo

• United Nations – Sustainable Development Goals và 2030 Agenda.
• United Nations Statistics Division – The Sustainable Development Goals Report 2025.
• UN Global Compact – The SDG Compass.
• UN Global Compact – How Your Company Can Advance Each of the SDGs.
• International Labour Organization – Social and Solidarity Economy.
• International Finance Corporation – Impact Investing & SDG Alignment.
• World Bank – Business Ready (B-READY).