Trong những năm gần đây, các dự án giáo dục, phát triển người trẻ, mentorship, coaching, cuộc thi học thuật và hoạt động cộng đồng dành cho trẻ em ngày càng phát triển tại Việt Nam. Đây là những hoạt động có khả năng tạo ra giá trị tích cực cho người học, gia đình và cộng đồng.

Tuy nhiên, một dự án tốt về ý tưởng chưa đồng nghĩa với một dự án đã đầy đủ về pháp lý.

Khi dự án bắt đầu thu thập thông tin người tham gia, sử dụng hình ảnh trẻ em, tổ chức cuộc thi, tuyển mentor, cung cấp hoạt động coaching hoặc triển khai chương trình trực tiếp với trẻ vị thành niên, nhiều vấn đề pháp lý và an toàn có thể phát sinh.

Luật Trẻ em số 102/2016/QH13 có hiệu lực từ ngày 01/06/2017 và Nghị định 56/2017/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em là những văn bản quan trọng đối với hoạt động liên quan đến trẻ em.

Bên cạnh đó, Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 01/07/2023, trong đó dành quy định riêng cho việc xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em.

Với định hướng “phát triển con người – kết nối cộng đồng – kiến tạo tác động xã hội”, MuoiBa SaoSang Ecosystem hướng tới việc đồng hành cùng các dự án giáo dục và phát triển người trẻ không chỉ ở khía cạnh truyền thông, nhân sự hay phát triển chương trình mà còn chú trọng đến khung pháp lý, quản trị rủi ro và an toàn cho người tham gia.

1. Sử dụng hình ảnh trẻ em trong truyền thông dự án xã hội: Những lưu ý pháp lý

Hình ảnh là một trong những công cụ quan trọng để kể câu chuyện của dự án cộng đồng.

Một chương trình học bổng có thể muốn đăng ảnh học sinh nhận học bổng. Một dự án kỹ năng có thể muốn chia sẻ hình ảnh lớp học. Một cuộc thi dành cho học sinh có thể muốn công bố hình ảnh thí sinh đạt giải.

Nhưng “hình ảnh phục vụ mục đích xã hội” không đồng nghĩa với việc mọi hình ảnh đều được tự do sử dụng.

Quyền đối với hình ảnh

Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 quy định cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình và việc sử dụng hình ảnh về nguyên tắc phải được sự đồng ý của người có hình ảnh.

Pháp luật cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc hình ảnh từ hoạt động công cộng mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.

Đối với trẻ em, dự án nên áp dụng nguyên tắc bảo vệ ở mức cao hơn thay vì chỉ dựa vào ngoại lệ.

Một bộ hồ sơ sử dụng hình ảnh trẻ em nên xác định rõ:

Ai là người đồng ý?
Người đồng ý có phải cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp hay không?
Hình ảnh được sử dụng ở đâu?
Sử dụng trong thời gian bao lâu?
Có được đăng trên website, Facebook, TikTok, YouTube hay báo chí không?
Có được sử dụng cho tài liệu gây quỹ, báo cáo tác động hoặc quảng bá chương trình không?
Người đại diện có quyền yêu cầu ngừng sử dụng hình ảnh trong những trường hợp nào?

Hình ảnh cũng có thể liên quan đến dữ liệu cá nhân

Tên, tuổi, trường học, địa chỉ, thông tin liên hệ, hình ảnh, hồ sơ thành tích hoặc các thông tin có khả năng nhận diện một trẻ em cần được xem xét dưới góc độ bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đặc biệt, Điều 20 Nghị định 13/2023/NĐ-CP quy định việc xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em phải đặt quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em làm nguyên tắc; đối với trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên, việc xử lý dữ liệu cá nhân phải có sự đồng ý của trẻ và cha, mẹ hoặc người giám hộ, trừ các trường hợp pháp luật quy định khác. Bên xử lý dữ liệu cũng phải xác minh độ tuổi trước khi xử lý.

Vì vậy, một dự án giáo dục chuyên nghiệp không nên chỉ có “phiếu xin chụp ảnh”.

Nên xây dựng một Child Image & Data Consent Form riêng, trong đó phân biệt:

Đồng ý tham gia hoạt động ≠ đồng ý sử dụng hình ảnh ≠ đồng ý xử lý dữ liệu cá nhân ≠ đồng ý công khai câu chuyện cá nhân.

Đây là một trong những nguyên tắc quản trị quan trọng mà MuoiBa SaoSang Ecosystem có thể đưa vào quy trình bảo trợ pháp lý cho các dự án giáo dục và cộng đồng.

2. Tổ chức cuộc thi dành cho người trẻ: Những nội dung pháp lý cần chuẩn bị

Cuộc thi dành cho học sinh, sinh viên hoặc thanh niên thường có nhiều bên tham gia: Ban tổ chức, thí sinh, phụ huynh, mentor, giám khảo, nhà tài trợ, đối tác truyền thông và đơn vị địa điểm.

Vì vậy, một cuộc thi không nên chỉ bắt đầu bằng poster tuyển sinh.

Bộ thể lệ cần được chuẩn hóa

Một cuộc thi nên có Thể lệ chính thức với các nội dung tối thiểu như:

Tên cuộc thi.
Đơn vị tổ chức.
Mục tiêu và phạm vi.
Đối tượng tham gia.
Điều kiện đăng ký.
Hồ sơ đăng ký.
Thời gian và địa điểm.
Hình thức thi.
Tiêu chí chấm điểm.
Cơ cấu giải thưởng.
Quy trình công bố kết quả.
Cơ chế xử lý khiếu nại.
Quy định về hành vi bị cấm.
Quy định về quyền sở hữu trí tuệ đối với bài dự thi.
Chính sách hình ảnh và dữ liệu cá nhân.
Quy định đối với người tham gia chưa thành niên.

Đặc biệt, nếu cuộc thi có bài viết, video, thiết kế, sáng kiến hoặc sản phẩm sáng tạo, Ban tổ chức cần quy định rõ ai sở hữu quyền đối với sản phẩm dự thi và Ban tổ chức được phép sử dụng sản phẩm đến đâu.

Giải thưởng cũng cần minh bạch

Nếu cuộc thi có giải thưởng bằng tiền, hiện vật, học bổng, khóa học hoặc cơ hội nghề nghiệp, thể lệ cần mô tả rõ:

Giá trị giải thưởng.
Số lượng giải.
Điều kiện nhận giải.
Thời điểm trao giải.
Các nghĩa vụ liên quan nếu có.
Trường hợp thí sinh không đủ điều kiện nhận giải.
Cách xử lý khi cuộc thi thay đổi lịch hoặc phải hủy.

Đối với người dưới 18 tuổi, việc nhận giải hoặc tham gia một số hoạt động sau cuộc thi có thể cần cơ chế phối hợp với cha mẹ/người giám hộ.

Một cuộc thi minh bạch không chỉ bảo vệ Ban tổ chức mà còn bảo vệ thí sinh.

3. Mentorship và coaching cho cộng đồng: Ranh giới giữa đào tạo, tư vấn và hoạt động chuyên môn

Mentorship và coaching đang trở thành những hình thức phổ biến trong các chương trình phát triển người trẻ.

Một sinh viên có thể tìm mentor nghề nghiệp. Một founder trẻ có thể tham gia coaching về kỹ năng lãnh đạo. Một học sinh có thể được hướng dẫn kỹ năng học tập.

Nhưng vấn đề quan trọng là:

Mentor đang đào tạo, coaching hay đang cung cấp một dịch vụ chuyên môn thuộc lĩnh vực được pháp luật điều chỉnh?

Đào tạo

Đào tạo thường tập trung vào kiến thức và kỹ năng.

Ví dụ:

Kỹ năng giao tiếp.
Kỹ năng thuyết trình.
Personal Branding.
Leadership.
Community Project Management.
Career Planning.
Project Management.

Trong trường hợp này, chương trình cần mô tả rõ mục tiêu học tập, nội dung, phương pháp và phạm vi trách nhiệm của mentor/giảng viên.

Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 là một trong những khung pháp lý nền tảng liên quan đến hoạt động giáo dục tại Việt Nam.

Mentorship

Mentorship thiên về đồng hành, chia sẻ kinh nghiệm và định hướng.

Ví dụ:

Mentor chia sẻ kinh nghiệm xây dựng CV, networking, quản lý dự án hoặc phát triển nghề nghiệp.

Mentor không nên tạo cho người tham gia hiểu rằng họ đang nhận một dịch vụ chuyên môn mà mentor không có đủ điều kiện để cung cấp.

Coaching

Coaching thường tập trung vào quá trình đặt câu hỏi, phản hồi, xác định mục tiêu và hỗ trợ người tham gia tự xây dựng phương án hành động.

Điều quan trọng là phải xác định rõ:

Coaching phát triển cá nhân không đồng nghĩa với trị liệu tâm lý, chẩn đoán tâm thần hay điều trị y khoa.

Ví dụ, một chương trình coaching có thể hỗ trợ người trẻ:

Xác định mục tiêu nghề nghiệp.
Xây dựng kế hoạch học tập.
Rèn luyện kỹ năng.
Xây dựng thói quen.
Phát triển năng lực lãnh đạo.

Nhưng nếu người tham gia xuất hiện vấn đề sức khỏe tâm thần hoặc nhu cầu điều trị chuyên môn, dự án cần có quy trình giới thiệu đến chuyên gia/cơ sở phù hợp, thay vì biến mentor hoặc coach thành người cung cấp dịch vụ y tế hoặc tâm lý chuyên môn khi họ không có thẩm quyền.

MuoiBa SaoSang Ecosystem và nguyên tắc “đúng phạm vi chuyên môn”

Đối với các chương trình phát triển người trẻ, MuoiBa SaoSang Ecosystem định hướng phân biệt rõ:

Education → Mentorship → Coaching → Professional Advisory → Psychology/Healthcare

Mỗi nhóm cần có:

Phạm vi dịch vụ.
Người phụ trách.
Năng lực chuyên môn.
Quy trình giới thiệu/chuyển tuyến.
Điều khoản miễn trừ trách nhiệm phù hợp.
Quy trình xử lý tình huống rủi ro.

Đây là cách hạn chế tình trạng một chương trình “kỹ năng sống” vô tình đưa ra lời khuyên vượt quá phạm vi chuyên môn.

4. Dự án cộng đồng dành cho trẻ em cần chuẩn bị gì để hoạt động an toàn và đúng quy định?

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.

Một dự án cộng đồng dành cho trẻ em không chỉ cần “được phép tổ chức” mà còn cần được thiết kế theo nguyên tắc Child Safeguarding – bảo vệ trẻ em.

Luật Trẻ em quy định nhiều nội dung liên quan đến quyền được bảo vệ, chăm sóc, giáo dục, tham gia xã hội và bảo vệ đời sống riêng tư của trẻ em. Luật cũng đặt trách nhiệm bảo đảm an toàn, bí mật đời sống riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng đối với các chủ thể liên quan.

Một dự án nên chuẩn bị tối thiểu 7 nhóm hồ sơ và quy trình.

Hồ sơ pháp lý của đơn vị tổ chức

Cần xác định:

Ai là đơn vị chủ trì?
Ai chịu trách nhiệm chương trình?
Đơn vị phối hợp là ai?
Địa điểm tổ chức thuộc đơn vị nào?
Người phụ trách trẻ em là ai?

Hồ sơ đồng ý của phụ huynh/người giám hộ

Tùy chương trình, cần xây dựng:

Phiếu đăng ký.
Cam kết tham gia.
Thông tin liên hệ khẩn cấp.
Đồng ý hình ảnh.
Đồng ý xử lý dữ liệu cá nhân.
Thông tin y tế cần thiết trong phạm vi phù hợp.
Người được phép đón trẻ nếu có.

Child Safeguarding Policy

Dự án nên có quy định rõ:

Không được tự ý đưa trẻ ra khỏi khu vực hoạt động.
Không tự ý tiếp xúc riêng tư với trẻ trong những tình huống không cần thiết.
Không tự ý nhắn tin cá nhân với trẻ nếu không cần thiết.
Không chụp hoặc đăng hình ảnh nhạy cảm.
Không công khai thông tin có thể khiến trẻ dễ bị nhận diện hoặc tổn thương.
Có cơ chế báo cáo khi phát hiện nguy cơ xâm hại.

Quy trình xử lý sự cố

Cần xác định trước:

Ai nhận thông tin → ai đánh giá → ai liên hệ phụ huynh → ai liên hệ cơ quan/chuyên gia cần thiết → ai lập biên bản → ai chịu trách nhiệm truyền thông.

Không nên đợi đến khi xảy ra sự cố mới xây dựng quy trình.

Quản trị dữ liệu

Dự án cần lập danh mục:

Loại dữ liệu	Mục đích	Người được truy cập	Thời gian lưu trữ
Họ tên	Quản lý người tham gia	BTC	Theo chính sách
Số điện thoại phụ huynh	Liên hệ	Nhân sự phụ trách	Theo chính sách
Hình ảnh	Truyền thông	Bộ phận truyền thông	Theo thỏa thuận
Thành tích	Công bố kết quả	BTC/website	Theo thể lệ
Thông tin khẩn cấp	Bảo đảm an toàn	Nhân sự được phân quyền	Theo chính sách

Nghị định 13/2023/NĐ-CP yêu cầu việc xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em phải đặt quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em làm nguyên tắc; đây là cơ sở quan trọng để các dự án giáo dục xây dựng chính sách dữ liệu ngay từ giai đoạn thiết kế chương trình.

Kiểm soát người tham gia dự án

Không chỉ trẻ em cần được quản lý.

Dự án cũng cần quản trị:

Mentor.
Coach.
Tình nguyện viên.
Điều phối viên.
Nhiếp ảnh gia.
Nhà tài trợ.
Đối tác truyền thông.
Đơn vị địa điểm.

Mỗi nhóm nên có quy định về quyền hạn, trách nhiệm và giới hạn tiếp xúc với trẻ em.

Đánh giá rủi ro trước chương trình

Có thể xây dựng bảng Risk Assessment gồm:

Rủi ro → khả năng xảy ra → mức độ ảnh hưởng → biện pháp phòng ngừa → người chịu trách nhiệm → phương án ứng phó.

Ví dụ:

Trẻ bị lạc → Khả năng: Trung bình → Tác động: Cao → Điểm danh theo nhóm + khu vực kiểm soát + người phụ trách → Quy trình tìm kiếm và liên hệ phụ huynh.

Đây là cách chuyển hoạt động bảo vệ trẻ em từ một khẩu hiệu thành một hệ thống vận hành có thể kiểm soát.

5. MuoiBa SaoSang Ecosystem: Bảo trợ pháp lý gắn với trách nhiệm xã hội

Đối với MuoiBa SaoSang Ecosystem, bảo trợ pháp lý cho dự án giáo dục & phát triển người trẻ không chỉ đơn giản là kiểm tra một vài văn bản.

Đó là quá trình giúp dự án trả lời những câu hỏi quan trọng:

Dự án có đúng đối tượng không?

Ai chịu trách nhiệm?

Người tham gia đã được thông tin đầy đủ chưa?

Hình ảnh và dữ liệu cá nhân có được sử dụng đúng phạm vi không?

Trẻ em có được bảo vệ trong suốt quá trình tham gia không?

Mentor, coach và chuyên gia có hoạt động đúng phạm vi chuyên môn không?

Thể lệ cuộc thi có minh bạch không?

Khi có sự cố, ai sẽ xử lý?

Một hệ sinh thái phát triển con người bền vững cần đặt Human First – Con người là trung tâm vào trong cả thiết kế chương trình lẫn quản trị pháp lý.

Đặc biệt, với các chương trình dành cho trẻ em và người trẻ, “tạo tác động xã hội” không thể chỉ được đo bằng số lượng người tham gia, số lượt truyền thông hay số phần quà được trao.

Một dự án có trách nhiệm còn phải được đánh giá bằng khả năng:

Bảo vệ người tham gia → Minh bạch thông tin → Quản trị dữ liệu → Kiểm soát rủi ro → Đúng phạm vi chuyên môn → Có trách nhiệm giải trình.

6. Kết luận

Giáo dục và phát triển người trẻ là lĩnh vực có khả năng tạo ra tác động dài hạn cho xã hội. Nhưng chính vì đối tượng thụ hưởng có thể bao gồm trẻ em, thanh thiếu niên và những người đang ở giai đoạn chuyển tiếp của cuộc đời, các dự án càng cần được chuẩn bị kỹ về pháp lý, đạo đức và an toàn.

Từ việc sử dụng hình ảnh trẻ em, xử lý dữ liệu cá nhân, tổ chức cuộc thi, triển khai mentorship – coaching cho đến vận hành chương trình cộng đồng, pháp lý nên được xem là một phần của thiết kế dự án ngay từ đầu, thay vì chỉ xuất hiện khi xảy ra tranh chấp.

MuoiBa SaoSang Ecosystem định hướng đồng hành cùng các dự án theo tinh thần:

Hiểu đúng pháp lý – Thiết kế đúng quy trình – Bảo vệ đúng đối tượng – Minh bạch trong vận hành – Kiến tạo tác động bền vững.

Đối với các dự án giáo dục, phát triển người trẻ và cộng đồng, một chương trình tốt không chỉ tạo ra người tham gia, mà còn phải tạo ra một môi trường an toàn để con người được học hỏi, phát triển và tạo giá trị.

Lưu ý: Nội dung trên nhằm mục đích cung cấp thông tin và định hướng quản trị dự án, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Với chương trình có trẻ em, dữ liệu cá nhân, giải thưởng, hoạt động giáo dục chuyên ngành hoặc yếu tố chuyên môn đặc thù, dự án nên được rà soát hồ sơ theo mô hình và địa bàn triển khai thực tế trước khi hoạt động.