BOBI CRAFT: KHỞI NGHIỆP VÌ CỘNG ĐỒNG – KHI KINH DOANH TRỞ THÀNH HÀNH TRÌNH TẠO TÁC ĐỘNG XÃ HỘI

Bobi Craft – Khi một sản phẩm thủ công mang theo một ước mơ lớn

Khởi nghiệp thường được nhắc đến cùng những khái niệm như vốn, doanh thu, thị trường, công nghệ hay tốc độ tăng trưởng. Nhưng với một số doanh nhân trẻ, câu hỏi quan trọng hơn lại là: “Doanh nghiệp của mình có thể tạo ra giá trị gì cho xã hội?”

Câu chuyện của Bobi Craft là một ví dụ đáng chú ý về cách một ý tưởng kinh doanh có thể bắt đầu từ một sản phẩm rất nhỏ nhưng phát triển thành một mô hình tạo sinh kế cho nhiều người.

Chủ nhân Bobi Craft là Nguyễn Trần Vân Thủy, một du học sinh từng học tập tại Anh. Trong một lần về Việt Nam nghỉ hè, Thủy mua một chiếc móc khóa bằng len từ những em nhỏ bán hàng rong. Sản phẩm thủ công nhỏ bé ấy đã khiến cô nảy ra ý tưởng: tại sao không phát triển những sản phẩm handmade vừa có giá trị thương mại, vừa có thể tạo việc làm cho những nhóm người gặp khó khăn trong việc tiếp cận cơ hội việc làm?

Từ suy nghĩ đó, Bobi Craft dần được hình thành.

Mục tiêu của Vân Thủy không chỉ là bán thú nhồi bông. Cô hướng đến một mô hình trong đó sản phẩm – việc làm – thu nhập – năng lực của người lao động – thị trường quốc tế cùng tạo thành một chuỗi giá trị.

Đó cũng chính là tinh thần cốt lõi của khởi nghiệp vì cộng đồng: giải quyết một vấn đề xã hội thông qua một mô hình có khả năng tạo ra giá trị kinh tế và duy trì lâu dài.

• Từ chiếc móc khóa bằng len đến ý tưởng tạo việc làm cho cộng đồng

Điểm đặc biệt trong câu chuyện Bobi Craft nằm ở chỗ ý tưởng kinh doanh không bắt đầu từ một bản kế hoạch thị trường phức tạp mà bắt đầu từ một quan sát rất đời thường.

Vân Thủy nhìn thấy những em nhỏ bán những sản phẩm thủ công và nhận ra rằng phía sau mỗi món đồ handmade là một kỹ năng có thể được phát triển thành sinh kế.

Cô cùng nhóm bạn tìm đến những người thợ lành nghề để học hỏi, đồng thời mời họ tham gia vào dự án. Những ngày đầu không hề dễ dàng. Nhóm khởi nghiệp phải đối mặt với thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm sản xuất, thiếu kiến thức thị trường và vô số vấn đề phát sinh trong quá trình hoàn thiện sản phẩm.

Nhưng thay vì chờ đợi một điều kiện hoàn hảo, họ lựa chọn cách vừa làm, vừa thử nghiệm, vừa sửa đổi.

Từng sản phẩm được hoàn thiện từ những chi tiết nhỏ nhất. Vân Thủy trực tiếp hướng dẫn, kiểm tra và chỉnh sửa sản phẩm cho nhân viên. Chính quá trình tỉ mỉ đó giúp cô ngày càng hiểu rõ hơn về công việc mà mình đã lựa chọn.

Đây là một bài học quan trọng đối với những người trẻ muốn khởi nghiệp vì cộng đồng:

Một ý tưởng có giá trị xã hội vẫn cần được xây dựng bằng năng lực kinh doanh thực tế.

Muốn tạo việc làm bền vững, doanh nghiệp phải tạo ra sản phẩm có khách hàng. Muốn giúp người lao động có thu nhập ổn định, doanh nghiệp phải có doanh thu. Và muốn tác động xã hội được duy trì lâu dài, mô hình kinh doanh phải đủ khả năng tồn tại.

• Bobi Craft và bài toán “kinh doanh để tạo tác động”

Ngay từ đầu, Vân Thủy đã đặt mục tiêu đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế. Vì vậy, Bobi Craft không chỉ chú trọng đến yếu tố thủ công mà còn phải đáp ứng những yêu cầu cao về chất liệu, thiết kế và an toàn sản phẩm.

Theo câu chuyện được chia sẻ, sản phẩm thú nhồi bông của Bobi Craft đã được xuất khẩu đến hơn 10 quốc gia, đồng thời doanh nghiệp mở chi nhánh tại Anh và Singapore.

Đáng chú ý hơn cả là tác động về việc làm: mô hình này được cho là đã tạo việc làm cho hơn 400 phụ nữ ở nhiều địa phương, đồng thời tạo cơ hội việc làm và thu nhập ổn định cho người khuyết tật tại cơ sở sản xuất ở TP Hồ Chí Minh.

Nếu nhìn Bobi Craft đơn thuần dưới góc độ một thương hiệu thú nhồi bông, câu chuyện sẽ chỉ dừng lại ở sản phẩm.

Nhưng nếu nhìn dưới góc độ social impact, giá trị của mô hình nằm ở cả hệ sinh thái phía sau sản phẩm:

Người lao động → kỹ năng → việc làm → thu nhập → tự chủ kinh tế → chất lượng cuộc sống → tác động cộng đồng.

Đó là lý do mô hình khởi nghiệp vì cộng đồng ngày càng nhận được sự quan tâm tại Việt Nam.

• Khởi nghiệp xã hội không đồng nghĩa với “không cần lợi nhuận”

Một quan niệm phổ biến là doanh nghiệp vì cộng đồng phải đặt lợi ích xã hội lên trên tất cả và không cần quan tâm đến lợi nhuận.

Thực tế, một mô hình tạo tác động muốn tồn tại lâu dài vẫn cần năng lực kinh doanh.

Theo Điều 10 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp xã hội là doanh nghiệp có mục tiêu giải quyết vấn đề xã hội, môi trường vì lợi ích cộng đồng và phải sử dụng ít nhất 51% tổng lợi nhuận sau thuế hằng năm để tái đầu tư nhằm thực hiện mục tiêu đã đăng ký.

Điều này cho thấy một nguyên tắc quan trọng: tác động xã hội và hiệu quả kinh doanh không nhất thiết đối lập với nhau.

Một doanh nghiệp có thể:

• Bán sản phẩm ra thị trường.
• Tạo doanh thu.
• Tạo việc làm.
• Phát triển kỹ năng cho người lao động.
• Giải quyết một vấn đề xã hội.
• Tái đầu tư để mở rộng tác động.

Đây chính là tư duy khác biệt giữa một hoạt động thiện nguyện ngắn hạn và một mô hình kinh doanh tạo tác động dài hạn

• Vexere – Một ví dụ khác về khởi nghiệp giải quyết vấn đề xã hội

Câu chuyện Bobi Craft cũng có thể được đặt cạnh trường hợp của Vexere.com, một startup được hình thành từ một vấn đề rất thực tế trong đời sống.

Theo câu chuyện được chia sẻ, Trần Nguyễn Lê Văn nhận thấy tình trạng người dân phải chen lấn mua vé tại các bến xe vào những dịp lễ, Tết. Từ đó, anh phát triển mô hình đặt vé xe trực tuyến, cho phép người dùng tìm kiếm, lựa chọn và thanh toán vé của nhiều hãng xe trên nền tảng số.

Điểm đáng chú ý là Vexere không bắt đầu bằng câu hỏi “bán gì để kiếm tiền?” mà bắt đầu bằng câu hỏi:

“Có vấn đề nào trong cuộc sống mà công nghệ có thể giúp giải quyết tốt hơn không?”

Theo số liệu được nêu trong câu chuyện, Vexere từng đạt khoảng 1,5 triệu lượt truy cập mỗi tháng, có hơn 100 hãng xe tham gia và năm 2019 triển khai chương trình tặng 12.000 vé xe miễn phí cho sinh viên nhập học.

Hai mô hình Bobi Craft và Vexere khác nhau về sản phẩm, công nghệ và thị trường. Tuy nhiên, chúng có một điểm chung: bắt đầu từ một vấn đề thực tế và tìm cách xây dựng một giải pháp có khả năng mở rộng.

• Vì sao khởi nghiệp vì cộng đồng ngày càng được quan tâm?

Theo CSIP, từ năm 2009 đến 2023, tổ chức này đã hỗ trợ hơn 300 doanh nghiệp và tổ chức kinh doanh tạo tác động xã hội thông qua 30 dự án. CSIP cũng cho biết cộng đồng doanh nghiệp tạo tác động xã hội tại Việt Nam hiện đã có hơn 700 doanh nghiệp xã hội chính thức đăng ký, bên cạnh hàng chục nghìn tổ chức và doanh nghiệp theo đuổi các mô hình kinh doanh gắn với phục vụ cộng đồng.

Những con số này cho thấy khởi nghiệp xã hội không còn là một khái niệm quá mới tại Việt Nam.

Các vấn đề như việc làm cho nhóm yếu thế, giáo dục, môi trường, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng cơ hội, phát triển sinh kế địa phương hay chuyển đổi số đều có thể trở thành không gian cho những mô hình kinh doanh tạo tác động.

CSIP cũng từng ghi nhận rằng trong các chương trình khởi nghiệp dành cho người trẻ mà bà Phạm Kiều Oanh tham gia với vai trò giám khảo, cố vấn hoặc truyền cảm hứng, có những giai đoạn ít nhất 20% hồ sơ đăng ký đến từ các startup xã hội.

Điều này gợi mở một xu hướng đáng chú ý: một bộ phận người trẻ không chỉ tìm kiếm cơ hội làm giàu mà còn muốn công việc của mình tạo ra ý nghĩa xã hội.

• Khó khăn của khởi nghiệp vì cộng đồng

Tuy nhiên, khởi nghiệp vì cộng đồng không phải con đường dễ dàng.

Doanh nghiệp phải giải quyết đồng thời hai bài toán:

Bài toán thứ nhất: Làm thế nào để tạo ra giá trị kinh tế?

Sản phẩm phải có chất lượng, khách hàng phải sẵn sàng chi trả, doanh nghiệp phải kiểm soát chi phí và xây dựng được thị trường.

Bài toán thứ hai: Làm thế nào để tạo ra tác động xã hội thực chất?

Việc làm phải có thu nhập phù hợp. Người lao động cần được đào tạo. Nhóm yếu thế cần được hỗ trợ để phát triển năng lực thay vì chỉ nhận trợ giúp. Tác động cần được đo lường và cải thiện theo thời gian.

Chính vì vậy, một startup xã hội cần nhiều hơn một ý tưởng hay.

Nó cần tầm nhìn, mô hình kinh doanh, năng lực quản trị, nguồn vốn, nhân sự, đối tác, thị trường và hệ thống đo lường tác động.

6. Bài học từ Bobi Craft dành cho người trẻ muốn khởi nghiệp

Câu chuyện Bobi Craft có thể gợi ra ít nhất 5 bài học quan trọng.

• Bắt đầu từ một vấn đề thật

Một ý tưởng có giá trị thường xuất phát từ việc quan sát đời sống.

Thay vì chỉ hỏi “mình muốn kinh doanh sản phẩm gì?”, người trẻ có thể bắt đầu bằng câu hỏi: “Mình đang nhìn thấy vấn đề gì mà mình có thể góp phần giải quyết?”

• Tác động xã hội phải đi cùng chất lượng sản phẩm

Làm vì cộng đồng không có nghĩa là khách hàng phải chấp nhận một sản phẩm kém chất lượng.

Bobi Craft đặt mục tiêu xuất khẩu nên phải quan tâm đến tiêu chuẩn, chất liệu, mẫu mã và an toàn. Đây là tư duy rất quan trọng: muốn tạo tác động lớn, sản phẩm phải đủ tốt để cạnh tranh trên thị trường.

• Tạo việc làm quan trọng hơn trao tặng ngắn hạn

Một khoản hỗ trợ có thể giúp một người trong một thời điểm.

Nhưng một công việc ổn định có thể giúp họ tạo thu nhập, nâng cao kỹ năng và chủ động hơn trong cuộc sống.

Đây là lý do tạo sinh kế thường được xem là một hướng tiếp cận quan trọng trong phát triển cộng đồng bền vững.

• Đừng sợ bắt đầu nhỏ

Bobi Craft bắt đầu từ những sản phẩm thủ công nhỏ.

Nhưng từ một ý tưởng nhỏ, nếu có chiến lược, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng mở rộng, doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường quốc tế và tạo ra tác động cho hàng trăm người.

• Khởi nghiệp vì cộng đồng cần một hệ sinh thái

Không một startup xã hội nào có thể phát triển một mình.

Họ cần khách hàng, nhà đầu tư, chuyên gia, truyền thông, đối tác, cộng đồng, người lao động và những tổ chức hỗ trợ.

CSIP hiện cũng tập trung vào nhiều nội dung như phát triển năng lực lãnh đạo, quản trị doanh nghiệp, đo lường tác động, tiếp cận đầu tư và xây dựng hệ sinh thái đối tác cho doanh nghiệp tạo tác động xã hội.

7. Từ Bobi Craft đến một thế hệ doanh nhân tạo tác động

Câu chuyện của Nguyễn Trần Vân Thủy cho thấy khởi nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng một công nghệ đột phá hay một nguồn vốn lớn.

Đôi khi, nó bắt đầu từ một chiếc móc khóa bằng len, một quan sát rất nhỏ và một câu hỏi lớn hơn:

“Làm thế nào để công việc kinh doanh của mình có thể giúp những người khác có một cuộc sống tốt hơn?”

Từ đó, sản phẩm được tạo ra. Người lao động được đào tạo. Việc làm được hình thành. Thu nhập được tạo ra. Thị trường được mở rộng. Và giá trị xã hội bắt đầu lan tỏa.

Đó cũng là tinh thần của khởi nghiệp vì cộng đồng: không tách kinh doanh khỏi xã hội mà tìm cách để hai yếu tố này hỗ trợ lẫn nhau.

Với người trẻ Việt Nam, đây có thể là một hướng đi đáng để tìm hiểu trong bối cảnh các vấn đề xã hội, môi trường và phát triển bền vững ngày càng đặt ra nhiều yêu cầu mới.

MuoiBa SaoSang Ecosystem – Kết nối người trẻ với hành trình tạo giá trị

Tại MuoiBa SaoSang Ecosystem, câu chuyện khởi nghiệp vì cộng đồng được nhìn trong một bức tranh rộng hơn: phát triển con người – phát triển năng lực – kết nối cộng đồng – kiến tạo giá trị – tạo tác động xã hội.

Khởi nghiệp không chỉ là câu chuyện thành lập doanh nghiệp. Đó còn là hành trình một người trẻ hiểu mình, phát triển năng lực, nhận diện vấn đề của xã hội, xây dựng giải pháp và biến ý tưởng thành hành động.

Từ tinh thần “Understand Yourself – Develop Your Potential – Create Positive Impact”, MuoiBa hướng đến việc kết nối giáo dục, phát triển cá nhân, cộng đồng, truyền thông và các sáng kiến xã hội để người trẻ có thêm cơ hội học hỏi, thực hành và đóng góp.

Bobi Craft là một câu chuyện về việc biến một sản phẩm thủ công thành cơ hội sinh kế.

Vexere là câu chuyện về việc biến một bất tiện trong đời sống thành một giải pháp công nghệ.

Và với thế hệ trẻ hôm nay, câu hỏi tiếp theo có thể là:

Bạn đang nhìn thấy vấn đề nào trong cộng đồng mà năng lực, ý tưởng và sự kiên trì của mình có thể góp phần thay đổi?

Bởi đôi khi, một doanh nghiệp tạo tác động không bắt đầu bằng một kế hoạch thật lớn.

Nó bắt đầu từ một người nhìn thấy một vấn đề, tin rằng mình có thể làm điều gì đó và đủ kiên trì để biến ý tưởng thành giá trị cho người khác.

Đó chính là tinh thần của khởi nghiệp vì cộng đồng.