KOTO (Know One Teach One): Mô hình đào tạo nghề tạo cơ hội đổi đời cho thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn

Trong lĩnh vực Social Impact, phát triển con người và giáo dục nghề nghiệp, KOTO (Know One Teach One) là một trong những mô hình xã hội tiêu biểu tại Việt Nam. Bắt đầu từ một tiệm bánh sandwich nhỏ tại Hà Nội vào năm 1999, KOTO từng bước phát triển thành một mô hình đào tạo nghề gắn với doanh nghiệp xã hội, tạo cơ hội học tập, việc làm và thay đổi cuộc sống cho hàng nghìn thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn.

Câu chuyện KOTO không chỉ nói về đào tạo nghề nấu ăn và pha chế. Đó còn là câu chuyện về trao cơ hội thay vì chỉ trao hỗ trợ, về sức mạnh của giáo dục, kỹ năng nghề nghiệp và một cộng đồng biết nâng đỡ lẫn nhau.

KOTO bắt đầu từ một câu hỏi: Làm thế nào để trẻ em khó khăn có thể thay đổi cuộc đời?

Năm 1996, trong một chuyến trở về Việt Nam, ông Jimmy Phạm – một người Việt kiều mang trong mình hai dòng máu Hàn Quốc và Việt Nam – chứng kiến cuộc sống khó khăn của những trẻ em đường phố.

Những cuộc gặp gỡ với các em khiến ông trăn trở. Trong khoảng ba năm sau đó, Jimmy tìm kiếm những trẻ em có hoàn cảnh khó khăn để hỗ trợ tiền bạc, thuê nhà ở và dạy tiếng Anh.

Nhưng ông nhanh chóng nhận ra một vấn đề quan trọng: cho tiền có thể giải quyết một nhu cầu trước mắt, nhưng chưa chắc tạo ra sự thay đổi bền vững.

Từ đó, cách tiếp cận của Jimmy thay đổi. Thay vì chỉ hỗ trợ các em vượt qua khó khăn trong hiện tại, ông muốn trao cho các em kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp và cơ hội xây dựng một tương lai độc lập.

Đây chính là nền tảng tư tưởng hình thành nên KOTO.

Từ tiệm bánh sandwich nhỏ đến mô hình doanh nghiệp xã hội

Tháng 6/1999, tiệm bánh sandwich đầu tiên của KOTO được mở tại khu vực Quốc Tử Giám, Hà Nội, với 9 trẻ em đường phố là những nhân viên đầu tiên.

Đây là bước khởi đầu quan trọng: đào tạo và tạo việc làm được đặt trong cùng một mô hình vận hành.

Sau một thời gian, Jimmy nhận ra rằng các bạn trẻ cần được trang bị nhiều hơn những kỹ năng cơ bản để có thể xây dựng sự nghiệp lâu dài. Năm 2001, Trung tâm đào tạo KOTO – viết tắt của Know One, Teach One, có thể hiểu là “Biết một, Dạy một” – chính thức được thành lập.

Triết lý này thể hiện một tư duy rất đặc biệt: kiến thức không chỉ để mỗi người phát triển cho riêng mình, mà còn để tiếp tục được chia sẻ cho người khác.

Vì vậy, KOTO không đơn thuần là một chương trình hỗ trợ xã hội. Đây là một mô hình kết hợp giữa đào tạo nghề – phát triển con người – tạo việc làm – doanh nghiệp xã hội – kết nối cộng đồng.

Đào tạo nghề nấu ăn và pha chế: Từ kỹ năng đến một sự nghiệp

Một trong những điểm nổi bật của KOTO là chương trình đào tạo nghề trong lĩnh vực ẩm thực, nhà hàng và dịch vụ, trong đó học viên được học kiến thức chuyên ngành và có cơ hội thực hành trong môi trường làm việc thực tế.

Điều quan trọng nằm ở chỗ: đào tạo nghề không được xem như một kỹ năng để “kiếm sống tạm thời”, mà là nền tảng để người trẻ có thể xây dựng sự nghiệp, thu nhập và khả năng tự chủ.

Bên cạnh kiến thức chuyên môn, hành trình tại KOTO còn giúp học viên phát triển những năng lực quan trọng như giao tiếp, làm việc nhóm, kỷ luật, trách nhiệm, sự tự tin và khả năng thích nghi.

Đây là yếu tố rất quan trọng đối với những người trẻ từng trải qua hoàn cảnh khó khăn, thiếu điều kiện học tập hoặc mang trong mình những mặc cảm về hoàn cảnh cá nhân.

Khi giáo dục không chỉ dạy nghề mà còn giúp một người tìm lại niềm tin

Câu chuyện của những học viên KOTO cho thấy tác động của mô hình không chỉ nằm ở việc họ có thêm một nghề.

Nguyễn Thị Mỹ Hương, học viên khóa K42, từng chia sẻ rằng cô xem KOTO như ngôi nhà thứ hai. Những thành viên trong tập thể giống như những mảnh ghép, mỗi người đảm nhận một công việc nhưng cùng nhau tạo nên một bức tranh hoàn chỉnh.

Trong khi đó, Cháng A Sênh, một học viên người Mông đến từ Yên Bái, từng phải gác lại ước mơ học đại học để đi làm vì hoàn cảnh gia đình khó khăn.

Khi đến với KOTO, Sênh được học nghề bếp và thực hành trực tiếp tại nhà hàng. Quan trọng hơn, từ một người trẻ nhút nhát và mặc cảm, em dần trở nên tự tin, hòa đồng và chủ động hơn.

Những thay đổi ấy cho thấy phát triển con người không thể chỉ đo bằng một chứng chỉ nghề nghiệp.

Một chương trình có tác động thực sự còn phải giúp người học thay đổi cách nhìn về bản thân, xây dựng năng lực, mở rộng lựa chọn và tin rằng mình có thể tạo dựng một tương lai khác.

“Know One, Teach One” – khi người được hỗ trợ trở thành người hỗ trợ

Một trong những giá trị đặc biệt nhất của KOTO chính là tinh thần Know One, Teach One.

Người học không chỉ nhận kiến thức. Khi trưởng thành, họ có thể tiếp tục chia sẻ, hỗ trợ và tạo cơ hội cho những người khác.

Qua nhiều năm, nhiều cựu học viên KOTO đã có công việc ổn định, phát triển sự nghiệp và quay trở lại hỗ trợ tổ chức.

Đó chính là hiệu ứng lan tỏa của một mô hình Social Impact:

Một người được trao cơ hội → một người trưởng thành → một người tạo ra giá trị → nhiều người khác tiếp tục được trao cơ hội.

Thay vì tạo ra sự phụ thuộc vào hỗ trợ, mô hình hướng đến việc xây dựng năng lực tự chủ và khả năng trao lại giá trị cho cộng đồng.

Bài học Social Impact từ mô hình KOTO

Hành trình của KOTO mang đến nhiều bài học đáng chú ý cho những cá nhân, tổ chức đang xây dựng các dự án giáo dục và phát triển cộng đồng.

1. Trao cơ hội thay vì chỉ trao hỗ trợ

Hỗ trợ tài chính có thể giúp giải quyết một vấn đề trước mắt. Nhưng giáo dục, kỹ năng và việc làm có khả năng tạo ra thay đổi dài hạn hơn.

2. Kết hợp đào tạo với thực hành

Người học cần có cơ hội đưa kiến thức vào môi trường thực tế. Điều này giúp khoảng cách giữa “học” và “làm” được thu hẹp.

3. Phát triển con người toàn diện

Một nghề nghiệp bền vững cần nhiều hơn chuyên môn. Người trẻ cần được phát triển về kỹ năng mềm, thái độ, sự tự tin, khả năng giao tiếp và tinh thần trách nhiệm.

4. Xây dựng cộng đồng sau đào tạo

Graduation không nên là điểm kết thúc. Một Alumni Network mạnh có thể tiếp tục kết nối, mentoring, chia sẻ cơ hội việc làm và tạo ra những vòng tròn tác động mới.

5. Để người hưởng lợi trở thành người tạo tác động

Đây có lẽ là bài học quan trọng nhất từ tinh thần “Know One, Teach One”: người từng nhận sự giúp đỡ hoàn toàn có thể trở thành người giúp đỡ người khác.

KOTO và góc nhìn của MuoiBa SaoSang Ecosystem

Với định hướng Human Development – Education – Community – Social Impact, câu chuyện KOTO là một case study giàu giá trị đối với MuoiBa SaoSang Ecosystem.

KOTO cho thấy một mô hình phát triển con người hiệu quả có thể bắt đầu từ một vấn đề xã hội rất cụ thể, sau đó xây dựng thành một hệ thống gồm giáo dục, đào tạo nghề, thực hành, việc làm, cộng đồng và khả năng trao lại giá trị.

Đây cũng là tinh thần mà MuoiBa SaoSang Ecosystem hướng đến: không chỉ giúp một người hiểu mình và phát triển bản thân, mà còn tạo điều kiện để họ phát triển năng lực, biến tiềm năng thành hành động và từ đó tạo ra giá trị cho cộng đồng.

Từ một tiệm bánh sandwich với 9 bạn trẻ, KOTO đã mở ra một hành trình kéo dài nhiều thập kỷ và tạo cơ hội cho hơn 1.700 thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn.

Nhưng có lẽ giá trị lớn nhất của KOTO không nằm ở những con số.

Đó là khi một người trẻ từng nghĩ mình không có nhiều lựa chọn bắt đầu tin rằng mình có thể xây dựng tương lai. Và sau khi trưởng thành, họ lại đưa tay ra để nâng đỡ một người khác.

Biết một điều. Dạy một người. Một người thay đổi. Một cộng đồng cùng thay đổi.

Đó chính là tinh thần Social Impact mà câu chuyện KOTO để lại – và cũng là một trong những bài học quan trọng về cách giáo dục có thể trở thành động lực tạo ra thay đổi xã hội bền vững.