Startup xanh và hành trình đưa Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo bền vững

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, chuyển dịch năng lượng và yêu cầu Net Zero đang định hình lại nền kinh tế toàn cầu, startup xanh đang trở thành một trong những lực lượng quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo bền vững. Không chỉ tạo ra sản phẩm và công nghệ mới, các doanh nghiệp khởi nghiệp xanh còn đang tìm cách giải quyết những vấn đề cấp thiết của xã hội như rác thải, ô nhiễm, sử dụng tài nguyên, nông nghiệp bền vững, quản trị ESG và giảm phát thải.

Tại Việt Nam, xu hướng này đang mở ra một cơ hội đặc biệt: từ một thị trường sản xuất và tiêu dùng đang phát triển, Việt Nam có thể từng bước trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo xanh trong khu vực, nơi hội tụ startup, doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia, trường đại học và cộng đồng cùng kiến tạo những mô hình phát triển bền vững.

Green Innovation Summit 2025: Khi đổi mới sáng tạo gặp bài toán Net Zero

Sáng 22/8/2025, trong khuôn khổ Diễn đàn và Triển lãm Quốc tế về Đổi mới sáng tạo – InnoEx 2025, Green Innovation Summit (GI Summit) 2025 chính thức khai mạc tại TP.HCM.

Chương trình do Hội Doanh nhân Trẻ TP.HCM (YBA), Trung tâm Hỗ trợ Thanh niên Khởi nghiệp (BSSC) và Công ty CP Xúc tiến Đầu tư – Hỗ trợ Doanh nghiệp (IBP) đồng tổ chức, phối hợp cùng Hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM.

Với chủ đề “Tái định nghĩa thương hiệu cho thế hệ Net Zero”, GI Summit 2025 quy tụ lãnh đạo doanh nghiệp, chuyên gia ESG, đại diện hiệp hội và các quỹ đầu tư xanh quốc tế.

Điểm đáng chú ý là câu chuyện “xanh” tại sự kiện không chỉ được nhìn dưới góc độ môi trường. Phát triển bền vững đang ngày càng trở thành vấn đề của thương hiệu, năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ, quản trị doanh nghiệp và chiến lược tăng trưởng dài hạn.

Đó cũng chính là bối cảnh tạo ra không gian phát triển cho thế hệ startup xanh tại Việt Nam.

Thế hệ Net Zero đang định hình lại cách thương hiệu cạnh tranh

Một trong những thông điệp nổi bật tại GI Summit 2025 là sự xuất hiện của một thế hệ người tiêu dùng mới – thế hệ Net Zero.

Họ không chỉ quan tâm sản phẩm có tốt hay không, giá bao nhiêu, mà còn đặt câu hỏi: Sản phẩm được tạo ra như thế nào? Chuỗi cung ứng có minh bạch không? Doanh nghiệp sử dụng bao nhiêu tài nguyên? Dấu chân carbon là bao nhiêu? Người lao động và cộng đồng có được đối xử có trách nhiệm?

Theo các dữ liệu được chia sẻ tại sự kiện, xu hướng tiêu dùng bền vững đang ngày càng rõ nét. Báo cáo NYU Stern 2024 cho thấy các sản phẩm có yếu tố bền vững đóng góp đáng kể vào tăng trưởng ngành hàng tiêu dùng đóng gói. PwC và Deloitte cũng ghi nhận mức độ sẵn sàng chi trả cao hơn của một bộ phận người tiêu dùng đối với sản phẩm có thông tin ESG và lợi ích môi trường rõ ràng.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng đặt ra một yêu cầu quan trọng: doanh nghiệp không thể chỉ “nói xanh”, mà phải chứng minh được giá trị xanh bằng dữ liệu và hành động thực tế.

Đây là nơi startup xanh có thể tạo ra khác biệt.

Startup xanh: Từ giải quyết vấn đề đến tạo ra thị trường mới

Startup xanh không đơn thuần là một doanh nghiệp sử dụng hình ảnh thiên nhiên hay sản phẩm thân thiện với môi trường. Về bản chất, đó là những mô hình kinh doanh sử dụng đổi mới sáng tạo, công nghệ và tư duy kinh doanh để giải quyết các vấn đề môi trường – xã hội, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế.

Từ quản lý chất thải, kinh tế tuần hoàn, công nghệ sạch, nông nghiệp bền vững đến ESG và quản trị carbon, mỗi bài toán xã hội đều có thể trở thành một cơ hội đổi mới sáng tạo.

Tại GI Summit 2025, vòng pitching Green Innovation Accelerator đã giới thiệu 6 dự án được lựa chọn từ hơn 100 hồ sơ của 10 quốc gia.

Các dự án bao gồm BOTOL của Việt Nam với giải pháp máy thu gom tái chế thông minh; BIOPHENOLICS của Nhật Bản với hợp chất sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp; FORTE BIOTECH của Singapore với công nghệ chẩn đoán bệnh trên tôm; N&E với giải pháp kháng khuẩn tự nhiên; MAXDREAM của Việt Nam với công nghệ lọc nước tiết kiệm năng lượng; và WEAVAIR của Canada với nền tảng kiểm toán ESG từ xa ứng dụng AI.

Những mô hình này cho thấy đổi mới sáng tạo xanh không bị giới hạn bởi một ngành nghề cụ thể. Công nghệ, nông nghiệp, thực phẩm, nước, bao bì, dữ liệu và tài chính đều có thể trở thành một phần của nền kinh tế xanh.

Bốn trụ cột để doanh nghiệp bước vào kỷ nguyên xanh

Từ những thảo luận tại GI Summit 2025, có thể nhìn thấy bốn hướng hành động quan trọng đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ nhất, tích hợp ESG vào quản trị. ESG không nên chỉ là một báo cáo truyền thông mà cần trở thành một phần trong cách doanh nghiệp đưa ra quyết định.

Thứ hai, xanh hóa chuỗi cung ứng. Từ nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển đến tiêu dùng và xử lý sau sử dụng, toàn bộ vòng đời sản phẩm cần được nhìn nhận dưới góc độ hiệu quả tài nguyên và tác động môi trường.

Thứ ba, đổi mới công nghệ để giảm phát thải. Công nghệ xanh, AI, dữ liệu, vật liệu mới và các giải pháp tiết kiệm năng lượng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi.

Thứ tư, hợp tác đa bên. Không một startup hay doanh nghiệp đơn lẻ nào có thể giải quyết toàn bộ bài toán phát triển bền vững. Hệ sinh thái cần sự tham gia của doanh nghiệp lớn, startup, nhà đầu tư, trường đại học, tổ chức xã hội, chuyên gia và cộng đồng.

Việt Nam có thể trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo xanh?

Câu trả lời phụ thuộc vào khả năng Việt Nam xây dựng được một hệ sinh thái đủ mạnh để biến ý tưởng xanh thành doanh nghiệp xanh, rồi biến doanh nghiệp xanh thành những mô hình có khả năng mở rộng.

Lợi thế của Việt Nam nằm ở sự năng động của lực lượng doanh nhân trẻ, cộng đồng startup, năng lực sản xuất, thị trường nội địa đang phát triển và khả năng kết nối với chuỗi cung ứng quốc tế.

Nhưng để đi xa hơn, chúng ta cần nhiều hơn những startup có ý tưởng tốt. Cần những Green Founders có tư duy dài hạn; những nhà đầu tư hiểu về tác động; những chuyên gia ESG có năng lực đồng hành; những chương trình đào tạo và mentoring; cùng những nền tảng kết nối nguồn lực để giúp dự án từ giai đoạn ý tưởng tiến tới thử nghiệm, thương mại hóa và mở rộng.

Đây cũng là một trong những hướng tiếp cận quan trọng của MuoiBa SaoSang Ecosystem: kết nối phát triển con người với phát triển cộng đồng, đổi mới sáng tạo và tạo tác động xã hội.

MuoiBa SaoSang Ecosystem và hành trình kiến tạo thế hệ Green Changemakers

Trong một nền kinh tế đang chuyển dịch sang Net Zero, nguồn lực quan trọng nhất không chỉ là công nghệ mà còn là con người có khả năng nhìn thấy vấn đề, thiết kế giải pháp và biến giải pháp thành hành động.

Từ góc nhìn phát triển con người và Social Impact, MuoiBa SaoSang Ecosystem hướng đến việc tạo ra không gian để người trẻ học hỏi, phát triển năng lực, kết nối nguồn lực và tham gia giải quyết những vấn đề thực tế của cộng đồng.

Startup xanh vì thế có thể được nhìn nhận như một hành trình phát triển rộng hơn: từ nhận thức → năng lực → ý tưởng → thử nghiệm → mô hình → tác động → hệ sinh thái.

Một Green Founder không chỉ xây dựng một công ty. Họ có thể đang góp phần xây dựng một cách thức sản xuất mới, một mô hình tiêu dùng mới hoặc một giải pháp mới cho cộng đồng.

Từ startup xanh đến một Việt Nam đổi mới sáng tạo bền vững

Thông điệp lớn từ Green Innovation Summit 2025 là thị trường đang thay đổi. Người tiêu dùng thay đổi. Nhà đầu tư thay đổi. Tiêu chuẩn thương hiệu thay đổi. Và doanh nghiệp cũng phải thay đổi.

Trong hành trình đó, startup xanh có thể trở thành một trong những động lực quan trọng đưa Việt Nam tiến gần hơn tới vị thế trung tâm đổi mới sáng tạo bền vững của khu vực.

Nhưng để hiện thực hóa cơ hội này, Việt Nam cần một hệ sinh thái nơi ý tưởng xanh được nuôi dưỡng, con người được phát triển, công nghệ được thử nghiệm, nguồn vốn được kết nối và tác động được đo lường.

Từ “xanh” không còn chỉ là một xu hướng truyền thông. Đó đang trở thành một cách tư duy mới về kinh doanh và phát triển.

Và với thế hệ Net Zero đang ngày càng định hình thị trường, câu hỏi không còn là “Doanh nghiệp có cần xanh hay không?”, mà là:

Doanh nghiệp sẽ bắt đầu hành trình xanh hóa từ đâu – và sẽ tạo ra giá trị gì cho thế hệ tương lai?

Đó cũng chính là không gian để những Green Startup, Green Founder và Green Changemaker của Việt Nam bước vào, thử nghiệm, đổi mới và cùng nhau kiến tạo một tương lai phát triển bền vững hơn.