Nguyễn Quang Thạch – Người khởi xướng Sách hóa nông thôn và hành trình đưa tri thức đến cộng đồng

1. Nguyễn Quang Thạch – Người đưa tri thức đến gần hơn với cộng đồng nông thôn

Trong hành trình phát triển con người và kiến tạo tác động xã hội, giáo dục không chỉ nằm trong lớp học mà còn bắt đầu từ khả năng tiếp cận tri thức của mỗi cá nhân. Tại Việt Nam, Nguyễn Quang Thạch là một gương mặt tiêu biểu trong lĩnh vực giáo dục, văn hóa đọc và phát triển cộng đồng, được biết đến với sáng kiến Sách hóa nông thôn – chương trình hướng đến việc xây dựng hệ thống tủ sách, đưa sách đến gần hơn với trẻ em và người dân tại các vùng nông thôn.

Thay vì chỉ tập trung vào việc trao tặng sách trong ngắn hạn, anh theo đuổi một hướng tiếp cận mang tính cộng đồng: huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường, các dòng họ và những người quan tâm đến giáo dục để cùng xây dựng, duy trì và phát triển các tủ sách. Qua đó, sách không đơn thuần là nguồn tài liệu học tập mà còn trở thành cầu nối giữa tri thức, gia đình và sự phát triển của cộng đồng.

Hành trình của Nguyễn Quang Thạch cho thấy một sáng kiến xã hội có thể bắt đầu từ một vấn đề cụ thể nhưng tạo ra giá trị rộng lớn khi được xây dựng trên tinh thần chủ động, hợp tác và trách nhiệm chung.

2. Sách hóa nông thôn – Khi văn hóa đọc trở thành nền tảng phát triển cộng đồng

Sách hóa nông thôn được khởi xướng với sứ mệnh mở rộng cơ hội tiếp cận sách và tri thức cho người dân nông thôn, đặc biệt là trẻ em. Chương trình hướng đến việc hình thành thói quen đọc sách, nâng cao khả năng tiếp cận thông tin và góp phần khôi phục, phát triển văn hóa đọc trong đời sống cộng đồng.

Một điểm đáng chú ý trong mô hình này là cách tổ chức nguồn lực. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các hoạt động tài trợ từ bên ngoài, sáng kiến khuyến khích chính những cộng đồng được hưởng lợi cùng tham gia đóng góp sách, xây dựng tủ sách và tổ chức quản lý, sử dụng nguồn tài nguyên tri thức.

Các dòng họ, gia đình, phụ huynh, nhà trường và những cá nhân đồng hành có thể trở thành những mắt xích quan trọng trong quá trình vận hành mô hình. Nhờ vậy, tủ sách không chỉ là nơi lưu giữ sách mà còn có tiềm năng trở thành không gian học tập, chia sẻ kiến thức và kết nối các thế hệ.

Cách tiếp cận này phản ánh một nguyên tắc quan trọng trong phát triển cộng đồng: người thụ hưởng không chỉ là người tiếp nhận hỗ trợ mà còn có thể trở thành chủ thể tham gia tạo ra và duy trì sự thay đổi.

Khi cộng đồng cùng sở hữu trách nhiệm đối với một sáng kiến, khả năng duy trì và nhân rộng mô hình có thể được củng cố. Đây cũng là giá trị nổi bật trong hành trình mà Nguyễn Quang Thạch theo đuổi.

3. Tác động xã hội từ mô hình tủ sách cộng đồng

Theo các số liệu được giới thiệu trong thông tin về chương trình, Sách hóa nông thôn từng được phổ cập tại 53/64 tỉnh, thành phố trên cả nước, với khoảng 400.000 người tham gia xây dựng tủ sách và số trẻ em hưởng lợi được ước tính lên tới một triệu em.

Những con số này phản ánh quy mô huy động cộng đồng đáng chú ý của sáng kiến trong giai đoạn được thống kê. Quan trọng hơn, giá trị của chương trình không chỉ nằm ở số lượng sách được cung cấp hay số tủ sách được xây dựng, mà còn ở cơ hội để trẻ em tiếp xúc với nhiều nguồn tri thức, nuôi dưỡng khả năng tự học và hình thành thói quen đọc.

Đối với phụ huynh và gia đình, việc cùng tham gia xây dựng tủ sách có thể góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của việc đọc trong quá trình phát triển của trẻ. Đối với nhà trường và cộng đồng địa phương, mô hình mở ra cơ hội phối hợp để bổ sung các hoạt động học tập ngoài lớp học.

Năm 2016, chương trình Sách hóa nông thôn được ghi nhận với giải thưởng quốc tế về xóa mù chữ của UNESCO theo thông tin được cung cấp. Đây là dấu mốc đáng chú ý trong hành trình đưa sáng kiến giáo dục cộng đồng của Việt Nam đến với sự quan tâm quốc tế.

Lưu ý: Các số liệu về phạm vi triển khai, số người tham gia, số trẻ em hưởng lợi và thông tin giải thưởng nên được đối chiếu với hồ sơ hoặc nguồn chính thức trước khi xuất bản nhằm bảo đảm tính chính xác theo từng thời điểm.

4. Bài học từ Nguyễn Quang Thạch: Tạo tác động bằng cách trao quyền cho cộng đồng

Từ câu chuyện Sách hóa nông thôn, có thể rút ra một số bài học thiết thực dành cho những cá nhân và tổ chức đang theo đuổi các sáng kiến xã hội.

Thứ nhất, bắt đầu từ một nhu cầu thực tế. Một dự án có ý nghĩa cần xác định rõ vấn đề muốn giải quyết. Trong trường hợp này, đó là cơ hội tiếp cận sách và tri thức của trẻ em, người dân tại các vùng nông thôn.

Thứ hai, huy động nguồn lực tại chỗ. Gia đình, dòng họ, nhà trường và cộng đồng không chỉ cung cấp nguồn lực mà còn góp phần tạo nên nền tảng vận hành cho sáng kiến.

Thứ ba, xây dựng mô hình có khả năng nhân rộng. Một giải pháp xã hội sẽ có nhiều cơ hội lan tỏa hơn khi có cách tổ chức rõ ràng, phù hợp với bối cảnh địa phương và có sự tham gia của những người trực tiếp hưởng lợi.

Thứ tư, hướng đến sự thay đổi lâu dài. Tặng sách là một hoạt động cụ thể, nhưng hình thành thói quen đọc, khuyến khích tự học và tạo môi trường tiếp cận tri thức mới là những mục tiêu có ý nghĩa dài hạn.

Những bài học này cũng gợi mở cách tiếp cận cho các dự án giáo dục, phát triển thanh niên và kiến tạo tác động xã hội: không chỉ trao đi nguồn lực, mà còn xây dựng năng lực để cộng đồng chủ động tiếp tục hành trình phát triển.

5. MuoiBa SaoSang Ecosystem – Lan tỏa những mô hình kiến tạo giá trị cho xã hội

Tại MuoiBa SaoSang Ecosystem, chúng tôi tin rằng phát triển con người và tạo tác động xã hội cần được bắt đầu từ sự thấu hiểu vấn đề, phát triển năng lực, hành động có mục tiêu và cùng cộng đồng tạo ra những giá trị bền vững.

Hành trình của Nguyễn Quang Thạch với Sách hóa nông thôn là một gợi mở đáng suy ngẫm: đôi khi, thay đổi không bắt đầu từ những nguồn lực lớn lao mà từ một giải pháp thiết thực, sự kiên trì theo đuổi mục tiêu và khả năng kết nối mọi người cùng hành động.

Một tủ sách có thể mở ra cơ hội học tập cho một đứa trẻ. Một sáng kiến được cộng đồng chung tay có thể mở rộng cơ hội ấy cho nhiều thế hệ. Và khi tri thức được lan tỏa, cộng đồng có thêm nền tảng để tự học, phát triển và kiến tạo những thay đổi tích cực.

Thông qua việc giới thiệu những tấm gương người tạo tác động cho cộng đồng, MuoiBa SaoSang Ecosystem mong muốn truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ không chỉ học hỏi từ những câu chuyện thành công, mà còn tìm thấy những bài học thực tiễn để bắt đầu hành trình tạo ra giá trị của riêng mình.

Tìm hiểu thêm: Sách hóa nông thôn Việt Nam

MuoiBa SaoSang Ecosystem – Hệ sinh thái phát triển con người và kiến tạo tác động xã hội.