CÂU CHUYỆN KHỞI NGHIỆP XANH VÌ CỘNG ĐỒNG CỦA NHỮNG NGƯỜI TRẺ

Khởi nghiệp xanh – khi đam mê kinh doanh gắn với trách nhiệm cộng đồng

Khởi nghiệp trong giới trẻ ngày nay không chỉ được nhìn nhận qua câu chuyện tạo ra một sản phẩm mới, xây dựng doanh nghiệp hay tìm kiếm lợi nhuận. Ngày càng nhiều người trẻ đặt câu hỏi lớn hơn: Doanh nghiệp của mình có thể tạo ra giá trị gì cho quê hương, người nông dân, môi trường và cộng đồng?

Từ câu hỏi đó, khái niệm khởi nghiệp xanh ngày càng được quan tâm, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, thực phẩm, tài nguyên bản địa và kinh tế tuần hoàn.

Một mô hình khởi nghiệp xanh có thể bắt đầu rất giản dị: một loại nông sản quen thuộc tại quê nhà, một nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, một nguồn nguyên liệu chưa được khai thác hiệu quả hoặc một vấn đề môi trường cần giải pháp mới. Điểm khác biệt nằm ở cách người trẻ biến những nguồn lực đó thành sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh có khả năng tạo ra giá trị kinh tế đồng thời mang lại lợi ích xã hội và môi trường.

Một trong những ví dụ tiêu biểu tại Việt Nam là hành trình của chương trình Khởi nghiệp Xanh, được khởi đầu từ năm 2013 với chương trình “Khởi nghiệp nông nghiệp đổi mới sáng tạo”. Theo Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), sau hơn một thập kỷ, chương trình đã hình thành một hệ sinh thái với hơn 1.000 mô hình khởi nghiệp; đến năm 2025, hơn 1.820 dự án tại 34 tỉnh, thành đã tham gia các mùa của cuộc thi và hơn 32.750 lượt thành viên tham dự trên 465 lớp tập huấn.

Những con số này cho thấy khởi nghiệp xanh không còn là câu chuyện của một vài cá nhân riêng lẻ mà đang dần hình thành một mạng lưới kết nối giữa người trẻ – chuyên gia – doanh nghiệp – nông dân – cộng đồng địa phương – thị trường.

Từ “khởi nghiệp nông nghiệp” đến hệ sinh thái khởi nghiệp xanh

Trong giai đoạn đầu, nhiều dự án khởi nghiệp nông nghiệp thường tập trung vào việc tạo ra sản phẩm mới từ nguồn nguyên liệu địa phương.

Tuy nhiên, khi thị trường ngày càng yêu cầu cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, môi trường và khả năng cạnh tranh quốc tế, tư duy khởi nghiệp cũng thay đổi.

Người trẻ không chỉ hỏi:

“Tôi bán sản phẩm gì?”

mà còn phải trả lời:

• Sản phẩm được tạo ra từ nguồn nguyên liệu nào?
• Người nông dân có được hưởng lợi không?
• Chuỗi cung ứng có bền vững không?
• Có giảm chất thải và sử dụng tài nguyên hiệu quả không?
• Sản phẩm có tiêu chuẩn chất lượng phù hợp không?
• Có thể mở rộng thị trường trong nước và quốc tế không?
• Mô hình có tạo thêm việc làm hoặc sinh kế cho cộng đồng địa phương không?

Đây chính là điểm làm nên sự khác biệt của khởi nghiệp xanh vì cộng đồng.

Theo BSA, chương trình Khởi nghiệp Xanh hiện tập trung vào quá trình ươm tạo – huấn luyện – kết nối thị trường, thay vì chỉ dừng lại ở một cuộc thi ý tưởng. Năm 2026, chương trình tiếp tục nhấn mạnh ba định hướng là xuất khẩu, nghiên cứu & phát triển (R&D) và phát triển bền vững.

Điều đó phản ánh một xu hướng quan trọng: khởi nghiệp xanh không có nghĩa đơn giản là “sản phẩm thân thiện với môi trường”, mà cần được nhìn trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Người trẻ khởi nghiệp xanh: từ tài nguyên bản địa đến giá trị mới

Một đặc điểm nổi bật của nhiều doanh nông trẻ Việt Nam là khả năng nhìn thấy cơ hội ngay trong những tài nguyên quen thuộc của quê hương.

Cây dừa, cây sen, dược liệu, thảo mộc, mắc mật, dừa nước, mít non, các sản phẩm làng nghề hay nguyên liệu nông nghiệp bản địa… đều có thể trở thành nguồn cảm hứng cho những mô hình kinh doanh mới.

Nếu chỉ bán nguyên liệu thô, giá trị kinh tế thường bị giới hạn. Nhưng nếu người trẻ đầu tư vào nghiên cứu sản phẩm, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, tiêu chuẩn hóa sản xuất và phát triển thị trường, giá trị của tài nguyên địa phương có thể được nâng lên đáng kể.

BSA ghi nhận nhiều dự án trong hệ sinh thái Khởi nghiệp Xanh đã đi theo hướng này, từ sản phẩm sen Đồng Tháp, dược liệu vùng cao, dừa nước Cần Giờ cho tới các sản phẩm từ mật hoa dừa ở Trà Vinh.

Đây cũng là cách khởi nghiệp gắn với quê hương có thể tạo ra tác động xã hội: thay vì để người trẻ rời bỏ nông thôn để tìm kiếm cơ hội, chính quê hương có thể trở thành nơi hình thành những mô hình kinh doanh mới.

Sokfarm – câu chuyện khởi nghiệp từ mật hoa dừa và cộng đồng nông dân

Một câu chuyện đáng chú ý trong hành trình khởi nghiệp xanh của người trẻ là Phạm Đình Ngãi và thương hiệu Sokfarm tại Trà Vinh.

Năm 2020, dự án của Phạm Đình Ngãi đạt giải Nhất cuộc thi Khởi nghiệp Xanh. Thay vì chỉ khai thác trái dừa theo cách truyền thống, dự án tập trung phát triển sản phẩm từ mật hoa dừa, qua đó tạo thêm giá trị từ cây dừa – một tài nguyên quan trọng của Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo các thông tin được công bố, Sokfarm đã phát triển hệ thống sản xuất với các tiêu chuẩn như ISO, HACCP và chứng nhận hữu cơ quốc tế; sản phẩm hiện được phân phối tại hơn 30 tỉnh, thành trong nước và xuất khẩu chính ngạch tới nhiều thị trường, trong đó có Nhật Bản và Hà Lan.

Điều đáng chú ý ở câu chuyện này không chỉ nằm ở một sản phẩm mới.

Đó còn là câu chuyện về cách một doanh nghiệp trẻ tìm cách gia tăng giá trị cho nông sản địa phương, đồng hành cùng người trồng dừa và tạo ra một chuỗi giá trị gắn với vùng nguyên liệu.

Khi một startup phát triển, tác động của nó không nhất thiết chỉ được đo bằng doanh thu. Có thể nhìn rộng hơn qua số người được tạo sinh kế, giá trị nông sản được nâng lên, kỹ thuật sản xuất được cải thiện, tài nguyên địa phương được khai thác hiệu quả hơn và những giá trị văn hóa của vùng đất được tiếp tục duy trì.

Đó chính là tinh thần khởi nghiệp vì cộng đồng.

Khởi nghiệp xanh không chỉ là “làm sản phẩm xanh”

Một quan niệm phổ biến là chỉ cần sử dụng nguyên liệu tự nhiên hoặc bao bì thân thiện môi trường thì có thể gọi là khởi nghiệp xanh.

Thực tế, câu chuyện rộng hơn nhiều.

Một mô hình khởi nghiệp xanh có thể được xem xét trên nhiều phương diện:

Thứ nhất, giá trị kinh tế:
Doanh nghiệp phải có sản phẩm hoặc dịch vụ đáp ứng nhu cầu thực tế và có khả năng tạo doanh thu.

Thứ hai, giá trị xã hội:
Mô hình có thể tạo việc làm, cải thiện sinh kế, hỗ trợ nhóm yếu thế hoặc mở thêm cơ hội cho người dân địa phương.

Thứ ba, giá trị môi trường:
Doanh nghiệp cần quan tâm tới việc sử dụng tài nguyên, năng lượng, nước, chất thải và tác động của quá trình sản xuất.

Thứ tư, giá trị cộng đồng:
Một doanh nghiệp có thể trở thành cầu nối để người trẻ, nông dân, chuyên gia, nhà đầu tư và các tổ chức cùng hợp tác.

Thứ năm, khả năng phát triển dài hạn:
Một dự án chỉ tạo ra hiệu ứng trong vài tháng chưa chắc đã bền vững. Khởi nghiệp xanh cần hướng tới khả năng tồn tại, thích nghi và mở rộng trong nhiều năm.

Vì vậy, “xanh” không nên chỉ được sử dụng như một từ khóa marketing. Nó cần được thể hiện trong mô hình kinh doanh, quy trình sản xuất, chuỗi cung ứng và tác động thực tế.

Cộng đồng chính là nguồn lực quan trọng của người trẻ khởi nghiệp

Một trong những bài học nổi bật từ các hệ sinh thái khởi nghiệp là: người trẻ không nhất thiết phải khởi nghiệp một mình.

Một ý tưởng tốt có thể cần chuyên gia để hoàn thiện sản phẩm; cần nhà đầu tư để mở rộng quy mô; cần đối tác để xây dựng chuỗi cung ứng; cần truyền thông để tiếp cận khách hàng; cần cộng đồng để kiểm chứng nhu cầu và cần những người đồng hành để vượt qua giai đoạn khó khăn.

Các hoạt động đào tạo, hội thảo, kết nối thị trường và hỗ trợ chuyên môn của hệ sinh thái Khởi nghiệp Xanh là một ví dụ cho cách cộng đồng có thể trở thành nguồn lực cho doanh nghiệp trẻ.

Năm 2025, cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 11 tiếp nhận 220 ý tưởng và dự án, chọn 118 dự án vào bán kết và 36 dự án vào vòng chung kết đến từ 16 tỉnh, thành. Chương trình cũng tổ chức các hoạt động đào tạo về canh tác sinh thái, quản trị tài chính và kỹ năng pitching.

Những con số này cho thấy một điều: hệ sinh thái không chỉ tạo ra cuộc thi, mà tạo ra môi trường để người trẻ học hỏi, thử nghiệm, kết nối và trưởng thành.

Từ khởi nghiệp cá nhân đến kiến tạo tác động xã hội

Điểm đáng quý trong những câu chuyện khởi nghiệp xanh là sự chuyển đổi từ tư duy:

“Tôi muốn xây dựng doanh nghiệp của mình”

sang:

“Tôi muốn xây dựng một doanh nghiệp có thể cùng cộng đồng tạo ra giá trị.”

Khi đó, người sáng lập không chỉ đóng vai trò là doanh nhân mà còn trở thành một người kiến tạo thay đổi.

Một dự án nông nghiệp có thể tạo thêm việc làm cho người dân địa phương.

Một sản phẩm từ làng nghề có thể góp phần bảo tồn văn hóa.

Một mô hình tuần hoàn có thể giảm lượng chất thải.

Một startup về nông sản có thể giúp người nông dân tiếp cận thị trường tốt hơn.

Một cộng đồng khởi nghiệp có thể giúp hàng trăm người trẻ có thêm kiến thức, mạng lưới và cơ hội.

Những tác động này khi được kết nối với nhau có thể tạo thành một chuỗi giá trị lớn hơn rất nhiều so với một doanh nghiệp đơn lẻ.

Người trẻ cần chuẩn bị gì để bắt đầu hành trình khởi nghiệp xanh?

 

Không phải người trẻ nào cũng cần lập doanh nghiệp ngay lập tức. Nhưng nếu muốn bước vào hành trình khởi nghiệp xanh, có thể bắt đầu từ năm nền tảng:

1. Hiểu bản thân
   Biết mình có thế mạnh gì, muốn giải quyết vấn đề nào và có thể theo đuổi điều đó trong bao lâu.
2. Hiểu vấn đề của cộng đồng
   Đừng bắt đầu bằng sản phẩm. Hãy bắt đầu bằng một vấn đề thực tế.
3. Học kiến thức kinh doanh
   Ý tưởng tốt cần được chuyển thành mô hình có khách hàng, doanh thu, chi phí và chiến lược phát triển.
4. Kết nối với cộng đồng
   Tìm mentor, chuyên gia, đối tác, những người cùng chí hướng và những cộng đồng có thể hỗ trợ quá trình học hỏi.
5. Đo lường tác động
   Không chỉ hỏi “bán được bao nhiêu sản phẩm?”, mà còn cần hỏi “đã tạo ra giá trị gì cho con người, cộng đồng và môi trường?”.

Đây cũng là tinh thần mà MuoiBa SaoSang Ecosystem hướng tới: phát triển con người trước khi phát triển dự án, từ hiểu mình – phát triển năng lực – sống có mục tiêu – kết nối cộng đồng – kiến tạo giá trị.

Khởi nghiệp xanh – gieo hạt cho tương lai

Câu chuyện của những người trẻ khởi nghiệp xanh cho thấy một con đường khác của tinh thần doanh nhân Việt Nam.

Đó là con đường bắt đầu từ quê hương, từ những điều rất gần gũi nhưng được nhìn bằng tư duy mới.

Một cây dừa có thể trở thành sản phẩm có giá trị cao hơn. Một vùng nguyên liệu có thể trở thành chuỗi cung ứng. Một làng nghề có thể trở thành thương hiệu. Một ý tưởng của người trẻ có thể trở thành sinh kế cho nhiều người.

Theo BSA, sau hơn một thập kỷ, hệ sinh thái Khởi nghiệp Xanh đã ghi nhận hàng nghìn dự án và hàng trăm hoạt động đào tạo, kết nối; nhiều doanh nghiệp từng tham gia chương trình đã phát triển thành doanh nghiệp có thị trường và năng lực xuất khẩu.

Đằng sau những con số đó là những con người trẻ dám bắt đầu, dám thử nghiệm và dám đi một hành trình dài.

Khởi nghiệp xanh vì cộng đồng không chỉ là câu chuyện tạo ra một doanh nghiệp “xanh”. Đó là câu chuyện tạo ra một cách làm kinh tế có trách nhiệm hơn – nơi thành công của doanh nghiệp có thể đồng hành với sự phát triển của con người, cộng đồng và quê hương.

Và có lẽ, giá trị lớn nhất của một thế hệ doanh nhân trẻ không chỉ nằm ở việc họ xây dựng được bao nhiêu thương hiệu, mà còn ở câu hỏi: họ đã để lại điều gì tốt đẹp hơn cho cộng đồng sau hành trình khởi nghiệp của mình?

Nguồn tham khảo

• Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA) – thông tin chương trình Khởi nghiệp Xanh 2013–2025.
• BSA – Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh 2026.
• BSA – Cuộc thi Dự án Khởi nghiệp Xanh lần thứ 11 năm 2025.
• Cổng Thông tin điện tử Chính phủ – thông tin về hệ sinh thái khởi nghiệp nông nghiệp và chương trình Khởi nghiệp Xanh.
• Thời báo Ngân hàng – thông tin về Sokfarm và câu chuyện khởi nghiệp xanh từ mật hoa dừa.