Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng phải quan tâm đến môi trường, người lao động, cộng đồng, quản trị và những tác động dài hạn của hoạt động kinh doanh, phát triển bền vững không còn chỉ là một hoạt động bên lề của doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp có thể tăng trưởng doanh thu trong ngắn hạn, nhưng để tồn tại và tạo giá trị trong dài hạn, doanh nghiệp cần trả lời những câu hỏi lớn hơn:

Doanh nghiệp đang tạo ra giá trị gì cho khách hàng và xã hội?
Hoạt động kinh doanh tạo ra những tác động tích cực và tiêu cực nào?
Doanh nghiệp quản trị các rủi ro môi trường, xã hội và quản trị ra sao?
Hoạt động CSR có thực sự gắn với chiến lược kinh doanh?
Làm thế nào để lợi ích của doanh nghiệp và lợi ích của xã hội có thể cùng phát triển?

Theo UN Global Compact, tính bền vững xã hội liên quan đến việc doanh nghiệp xác định và quản lý các tác động tích cực, tiêu cực của mình đối với con người; điều này bao gồm người lao động, người trong chuỗi giá trị, khách hàng và cộng đồng địa phương.

Vì vậy, phát triển bền vững doanh nghiệp cần được nhìn nhận như một quá trình kết nối giữa Business – People – Planet – Community – Governance – Long-term Value.

1. Phát triển bền vững trong chiến lược doanh nghiệp: Bắt đầu từ đâu?

Phát triển bền vững là gì?

Ở cấp độ doanh nghiệp, phát triển bền vững có thể hiểu là khả năng xây dựng một mô hình kinh doanh vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa quản lý tốt các tác động đối với con người, xã hội và môi trường, đồng thời duy trì khả năng phát triển trong dài hạn.

Điều này khác với việc đơn giản tổ chức một vài chương trình từ thiện hoặc trồng cây mỗi năm.

Một chiến lược bền vững cần đặt câu hỏi:

“Doanh nghiệp có thể phát triển như thế nào mà không đánh đổi những giá trị cần thiết cho tương lai?”

Theo IFRS Foundation, IFRS S1 tập trung vào việc doanh nghiệp xác định và công bố các rủi ro và cơ hội liên quan đến phát triển bền vững có khả năng ảnh hưởng đến dòng tiền, khả năng tiếp cận nguồn vốn hoặc chi phí vốn trong ngắn, trung và dài hạn. IFRS S1 có hiệu lực đối với kỳ báo cáo bắt đầu từ ngày 1/1/2024.

Đây là một thay đổi đáng chú ý: sustainability ngày càng được nhìn nhận không chỉ là vấn đề hình ảnh doanh nghiệp mà còn liên quan đến khả năng tạo giá trị và quản trị rủi ro tài chính.

Doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu?

Một doanh nghiệp chưa có chiến lược sustainability hoàn chỉnh không nhất thiết phải bắt đầu bằng một hệ thống ESG phức tạp.

Có thể bắt đầu từ 5 bước cơ bản.

Bước 1: Xác định tác động của doanh nghiệp

Hãy lập bản đồ:

Doanh nghiệp → Sản phẩm/Dịch vụ → Khách hàng → Người lao động → Nhà cung cấp → Cộng đồng → Môi trường

Từ đó xác định:

Doanh nghiệp đang tạo ra tác động tích cực nào?
Tác động tiêu cực nào?
Đối tượng nào chịu ảnh hưởng?
Tác động nào có quy mô lớn nhất?
Tác động nào có liên quan trực tiếp đến mô hình kinh doanh?

Ví dụ, một doanh nghiệp giáo dục có thể tạo tác động tích cực thông qua việc nâng cao năng lực người học nhưng đồng thời cần quan tâm đến khả năng tiếp cận giáo dục, chất lượng nội dung, quyền riêng tư dữ liệu và sức khỏe tinh thần của người học.

Bước 2: Xác định vấn đề trọng yếu

Không phải vấn đề sustainability nào cũng quan trọng như nhau đối với mọi doanh nghiệp.

Một công ty sản xuất có thể ưu tiên:

năng lượng;
phát thải;
nước;
chất thải;
an toàn lao động;
chuỗi cung ứng.

Trong khi một công ty công nghệ có thể quan tâm nhiều hơn đến:

bảo mật dữ liệu;
quyền riêng tư;
AI có trách nhiệm;
nhân sự;
đa dạng và hòa nhập;
tác động xã hội của sản phẩm.

Bước 3: Gắn sustainability với chiến lược kinh doanh

Đây là bước quan trọng nhất.

Thay vì:

Kinh doanh + CSR

hãy hướng đến:

Kinh doanh thông qua việc giải quyết một vấn đề xã hội/môi trường có ý nghĩa.

Khi đó sustainability không nằm ngoài chiến lược mà trở thành một phần của:

sản phẩm;
chuỗi cung ứng;
nhân sự;
marketing;
đổi mới sáng tạo;
quản trị rủi ro;
tài chính;
phát triển thị trường.

Bước 4: Đặt KPI

Một chương trình không có chỉ số đo lường rất khó chứng minh tác động.

Doanh nghiệp có thể theo dõi:

Nhóm	Ví dụ chỉ số
Môi trường	Điện năng tiêu thụ, CO₂, nước, chất thải
Nhân sự	Turnover, đào tạo, an toàn lao động
Xã hội	Số người hưởng lợi, khả năng tiếp cận dịch vụ
Khách hàng	Mức độ hài lòng, khiếu nại
Quản trị	Tuân thủ, minh bạch, đạo đức kinh doanh
Impact	Kết quả đầu ra và thay đổi thực tế

Bước 5: Báo cáo và cải tiến

Phát triển bền vững không phải một chiến dịch kéo dài ba tháng.

Đó là một chu trình liên tục:

Assess → Plan → Implement → Measure → Report → Improve

UN Global Compact hiện có hơn 23.000 doanh nghiệp tại hơn 160 quốc gia tham gia, cho thấy quy mô ngày càng lớn của phong trào thúc đẩy doanh nghiệp gắn hoạt động kinh doanh với các nguyên tắc về trách nhiệm và phát triển bền vững.

2. Từ CSR đến Creating Shared Value: Doanh nghiệp tạo giá trị cho xã hội như thế nào?

CSR là gì?

CSR – Corporate Social Responsibility thường được hiểu là Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

CSR có thể bao gồm:

hoạt động thiện nguyện;
học bổng;
hỗ trợ cộng đồng;
bảo vệ môi trường;
chương trình dành cho người lao động;
hoạt động giáo dục;
hỗ trợ nhóm yếu thế;
các chương trình phát triển địa phương.

CSR có vai trò quan trọng trong việc thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với xã hội.

Tuy nhiên, một câu hỏi được đặt ra là:

Nếu doanh nghiệp ngừng tài trợ, chương trình xã hội có tiếp tục tạo ra giá trị hay không?

Đây chính là nơi khái niệm Creating Shared Value – CSV trở nên đáng chú ý.

Creating Shared Value là gì?

Khái niệm Creating Shared Value – CSV được Michael E. Porter và Mark R. Kramer phát triển trong Harvard Business Review năm 2011.

Theo cách tiếp cận này, doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị kinh tế đồng thời tạo ra giá trị cho xã hội, thay vì xem lợi ích kinh doanh và lợi ích xã hội là hai mục tiêu hoàn toàn tách biệt.

HBR mô tả ba hướng chính để tạo shared value:

Reconceiving products and markets – thiết kế lại sản phẩm và thị trường để giải quyết nhu cầu xã hội.
Redefining productivity in the value chain – cải thiện năng suất trong chuỗi giá trị.
Building supportive industry clusters – xây dựng hệ sinh thái/cluster hỗ trợ sự phát triển của doanh nghiệp và cộng đồng.

CSR và CSV khác nhau như thế nào?

Có thể hình dung đơn giản:

CSR:

“Doanh nghiệp kinh doanh và dành một phần nguồn lực để đóng góp cho xã hội.”

CSV:

“Doanh nghiệp xây dựng hoạt động kinh doanh theo cách đồng thời giải quyết một nhu cầu xã hội.”

Ví dụ:

Một doanh nghiệp thực phẩm có thể tài trợ 10.000 suất ăn cho cộng đồng. Đây có thể là CSR.

Nhưng nếu doanh nghiệp xây dựng một chuỗi cung ứng giúp nông hộ nhỏ nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng thu nhập, đồng thời tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho doanh nghiệp, đó có thể được nhìn dưới góc độ shared value.

Điểm quan trọng là CSR không đồng nghĩa với CSV. CSV nhấn mạnh mối liên hệ giữa năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và việc cải thiện điều kiện kinh tế – xã hội.

c. Doanh nghiệp có thể tạo shared value như thế nào?

1. Tạo sản phẩm giải quyết vấn đề xã hội

Ví dụ:

EdTech mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục;
FinTech hỗ trợ nhóm chưa được phục vụ đầy đủ;
HealthTech cải thiện khả năng tiếp cận thông tin y tế;
công nghệ xanh giúp giảm tiêu thụ tài nguyên.

2. Tạo giá trị cho người lao động

Đầu tư vào:

đào tạo;
sức khỏe;
an toàn;
phát triển nghề nghiệp;
môi trường làm việc;
cơ hội học tập.

Nếu được thiết kế tốt, những hoạt động này vừa tạo lợi ích cho người lao động vừa có thể góp phần nâng cao năng lực tổ chức.

UN Global Compact cũng chỉ ra rằng thực hành sustainability xã hội có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tăng cường chuỗi giá trị, thu hút nhà đầu tư dài hạn, đổi mới sản phẩm/dịch vụ và xây dựng niềm tin với các bên liên quan.

3. Phát triển hệ sinh thái địa phương

Doanh nghiệp không tồn tại độc lập.

Một hệ sinh thái kinh doanh lành mạnh có thể bao gồm:

Doanh nghiệp + Nhà cung cấp + Người lao động + Trường học + Startup + Chính quyền + Tổ chức xã hội + Cộng đồng.

Khi hệ sinh thái phát triển, doanh nghiệp cũng có thể hưởng lợi từ một thị trường, nguồn nhân lực và chuỗi cung ứng khỏe mạnh hơn.

3. ESG, Impact và Sustainability: 3 khái niệm doanh nghiệp cần phân biệt

Ba khái niệm này thường được sử dụng cùng nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Sustainability – Phát triển bền vững

Sustainability là khái niệm rộng nhất.

Nó trả lời câu hỏi:

Doanh nghiệp có thể tạo và duy trì giá trị trong dài hạn như thế nào mà quản lý được các tác động đối với môi trường, xã hội và nền kinh tế?

Sustainability có thể bao phủ:

môi trường;
xã hội;
con người;
kinh tế;
quản trị;
chuỗi cung ứng;
khả năng chống chịu;
tương lai dài hạn.

ESG – Environmental, Social & Governance

ESG gồm:

E – Environmental

Liên quan đến:

khí thải;
năng lượng;
nước;
chất thải;
tài nguyên;
biến đổi khí hậu;
đa dạng sinh học.

S – Social

Liên quan đến:

người lao động;
nhân quyền;
khách hàng;
cộng đồng;
đa dạng và hòa nhập;
an toàn;
chuỗi cung ứng.

G – Governance

Liên quan đến:

quản trị doanh nghiệp;
minh bạch;
đạo đức;
chống tham nhũng;
quản trị rủi ro;
trách nhiệm của lãnh đạo.

Đáng chú ý, IFRS S1 yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin về các quy trình quản trị, chiến lược, quy trình xác định và đánh giá rủi ro/cơ hội sustainability cũng như hiệu quả thực hiện liên quan đến những vấn đề đó.

Trong khi đó, IFRS S2 tập trung vào các rủi ro và cơ hội liên quan đến khí hậu có thể ảnh hưởng đến triển vọng của doanh nghiệp.

Impact – Tác động là gì?

Impact tập trung vào câu hỏi:

Hoạt động của doanh nghiệp thực sự tạo ra thay đổi gì đối với con người, xã hội hoặc môi trường?

Đây là điểm khác biệt quan trọng.

Ví dụ:

Doanh nghiệp tổ chức 20 workshop cho 2.000 sinh viên.

Output:

20 workshop;
2.000 người tham dự;
40 diễn giả.

Nhưng Impact cần hỏi:

Người tham gia học được gì?
Có bao nhiêu người thay đổi hành vi?
Bao nhiêu người áp dụng kiến thức?
Bao nhiêu dự án mới được hình thành?
Kết quả đó có duy trì sau 6 tháng hay 1 năm không?

Có thể mô hình hóa:

Input → Activity → Output → Outcome → Impact

Ví dụ:

Ngân sách đào tạo → Workshop → 500 người tham gia → 300 người áp dụng kỹ năng → năng lực nghề nghiệp được cải thiện.

Vì vậy, Impact không đơn giản là số lượng hoạt động đã thực hiện.

3. ESG – Impact – Sustainability: Bảng phân biệt nhanh

Khái niệm	Câu hỏi trọng tâm	Ví dụ
Sustainability	Doanh nghiệp phát triển dài hạn như thế nào?	Chiến lược kinh doanh bền vững
ESG	Doanh nghiệp quản trị các yếu tố E-S-G như thế nào?	Phát thải, lao động, quản trị
Impact	Hoạt động tạo ra thay đổi gì?	Thu nhập, kỹ năng, môi trường được cải thiện
CSR	Doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội ra sao?	Học bổng, thiện nguyện
CSV	Doanh nghiệp tạo giá trị kinh tế và xã hội cùng lúc như thế nào?	Sản phẩm giải quyết vấn đề xã hội và đồng thời tạo doanh thu

Có thể hình dung mối quan hệ:

Sustainability
↓
Chiến lược dài hạn

ESG
↓
Quản trị và đo lường các yếu tố trọng yếu

CSR
↓
Trách nhiệm xã hội

CSV
↓
Kết nối giá trị xã hội với giá trị kinh doanh

Impact
↓
Đo lường thay đổi thực tế được tạo ra

4. Doanh nghiệp Việt Nam nên bắt đầu từ đâu?

Không phải doanh nghiệp nào cũng cần ngay lập tức xây dựng một bộ báo cáo ESG phức tạp.

Một doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể bắt đầu bằng 7 câu hỏi:

Mô hình kinh doanh của chúng ta đang tạo ra giá trị gì?
Doanh nghiệp đang tạo ra tác động tích cực và tiêu cực nào?
Ai là những bên liên quan quan trọng nhất?
Vấn đề môi trường – xã hội nào có liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh?
Có thể biến một vấn đề xã hội thành cơ hội đổi mới sản phẩm/dịch vụ không?
Chúng ta sẽ đo lường tác động bằng chỉ số nào?
Làm thế nào để minh bạch hóa kết quả và cải thiện qua từng năm?

Một cách tiếp cận thực tế có thể là:

Understand → Identify → Prioritize → Design → Implement → Measure → Report → Improve

Điều quan trọng không phải doanh nghiệp bắt đầu với một chiến lược thật lớn, mà là bắt đầu từ những vấn đề thực sự có liên quan đến mô hình kinh doanh và các bên liên quan.

5. Kết luận: Phát triển bền vững không chỉ là “làm điều tốt”

Trong giai đoạn mới, doanh nghiệp cần nhìn phát triển bền vững vượt ra ngoài khái niệm “làm CSR”.

Một chương trình thiện nguyện có thể tạo ra giá trị xã hội.

Một chiến lược ESG có thể giúp doanh nghiệp nhận diện và quản trị các vấn đề trọng yếu.

Một mô hình Creating Shared Value có thể kết nối giá trị kinh tế với giá trị xã hội.

Và Impact giúp doanh nghiệp trả lời câu hỏi quan trọng:

“Những gì chúng ta làm thực sự tạo ra thay đổi gì?”

Đối với MuoiBa SaoSang Ecosystem, phát triển bền vững có thể được nhìn nhận trong mối liên hệ giữa phát triển con người – phát triển cộng đồng – phát triển tổ chức – kiến tạo tác động xã hội.

Doanh nghiệp bền vững không chỉ là doanh nghiệp “tồn tại lâu”.

Đó là doanh nghiệp có khả năng tạo giá trị kinh tế, phát triển con người, xây dựng cộng đồng, quản trị tác động và thích ứng với những thay đổi của xã hội trong dài hạn.

Trong một thế giới mà nhà đầu tư, khách hàng, người lao động và cộng đồng ngày càng quan tâm đến cách doanh nghiệp tạo ra giá trị, sustainability đang dần chuyển từ một “chương trình bên ngoài doanh nghiệp” thành một năng lực chiến lược bên trong doanh nghiệp.

Và hành trình đó có thể bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản:

“Nếu doanh nghiệp của chúng ta phát triển thêm 10 năm nữa, xã hội và môi trường xung quanh sẽ thay đổi như thế nào vì sự tồn tại của chúng ta?”

Nguồn tham khảo chính

Harvard Business Review – Michael E. Porter & Mark R. Kramer, Creating Shared Value.
Harvard Business Review – How Shared Value Differs From Corporate Social Responsibility.
UN Global Compact – Social Sustainability.
UN Global Compact – dữ liệu và hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp tham gia năm 2025.
IFRS Foundation / ISSB – IFRS S1 và IFRS S2 Sustainability Disclosure Standards.