Phát triển bền vững không chỉ là câu chuyện của chính phủ, doanh nghiệp hay các tổ chức quốc tế. Đó còn là câu chuyện của người trẻ – những người đang sống trong hiện tại nhưng đồng thời sẽ trực tiếp thừa hưởng tương lai của xã hội.

Biến đổi khí hậu, bất bình đẳng, thất nghiệp, giáo dục, sức khỏe tinh thần, khoảng cách cơ hội và những thay đổi nhanh chóng của công nghệ đang đặt ra những bài toán ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, người trẻ không chỉ cần được chuẩn bị để thích nghi mà còn có thể trở thành người tham gia, người khởi xướng và người dẫn dắt các giải pháp phát triển bền vững.

Theo Liên Hợp Quốc, hiện có khoảng 1,2 tỷ người trong độ tuổi 15–24, chiếm khoảng 16% dân số toàn cầu; đến năm 2030, số lượng này được dự báo tăng lên gần 1,3 tỷ. Liên Hợp Quốc cũng nhấn mạnh rằng người trẻ có thể trở thành lực lượng tích cực cho phát triển khi được trang bị kiến thức, kỹ năng và cơ hội phù hợp.

Vì vậy, khi nói về phát triển bền vững & người trẻ, cần nhìn vấn đề qua ít nhất ba chiều cạnh: Youth Leadership – Social Entrepreneurship – Community Leadership.

1. Youth Leadership và phát triển bền vững: Vai trò của thế hệ trẻ trong kiến tạo tương lai

Youth Leadership là gì?

Youth Leadership – lãnh đạo trẻ không đơn thuần là việc một người trẻ giữ chức vụ quản lý hay đứng đầu một tổ chức.

Ở góc độ phát triển con người và xã hội, Youth Leadership có thể được hiểu là năng lực của người trẻ trong việc:

Nhận diện vấn đề;
Hiểu nhu cầu của cộng đồng;
Đề xuất giải pháp;
Tập hợp và kết nối con người;
Ra quyết định có trách nhiệm;
Biến ý tưởng thành hành động;
Đo lường kết quả;
Tạo ra giá trị lâu dài.

Nói cách khác, lãnh đạo trẻ không bắt đầu từ chức danh mà bắt đầu từ khả năng tạo ra giá trị và chịu trách nhiệm với tác động mình tạo ra.

Liên Hợp Quốc xác định người trẻ là những tác nhân quan trọng của thay đổi, có khả năng đóng góp vào khả năng chống chịu của cộng đồng, đề xuất giải pháp đổi mới và thúc đẩy tiến bộ xã hội.

Đặc biệt, thông điệp của Liên Hợp Quốc trong Ngày Quốc tế Thanh niên 2025 nhấn mạnh rằng tiến bộ toàn cầu bắt đầu từ cộng đồng địa phương, trong đó người trẻ có thể đóng vai trò là những nhà đổi mới, người tổ chức và đối tác quan trọng trong thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững – SDGs.

Vì sao người trẻ có vai trò quan trọng đối với phát triển bền vững?

Một trong những lợi thế của thế hệ trẻ là khả năng tiếp cận công nghệ, mạng xã hội, các cộng đồng tri thức và những mô hình đổi mới tương đối nhanh.

Nhưng lợi thế lớn hơn nằm ở khả năng đặt câu hỏi về những vấn đề đang tồn tại.

Một người trẻ có thể bắt đầu từ những câu hỏi rất gần gũi:

Tại sao học sinh vùng khó khăn thiếu cơ hội tiếp cận sách?

Tại sao người khuyết tật gặp khó khăn khi tìm việc?

Làm thế nào để giảm rác thải nhựa trong trường học?

Làm thế nào để người trẻ có thể tiếp cận kiến thức sức khỏe tinh thần đáng tin cậy?

Làm thế nào để nông sản địa phương tạo ra giá trị cao hơn?

Những câu hỏi đó có thể trở thành điểm khởi đầu của một community project, startup, social enterprise hoặc sáng kiến xã hội.

Tuy nhiên, Youth Leadership hiệu quả không chỉ cần nhiệt huyết.

Người trẻ cần phát triển đồng thời:

Self-awareness → Critical Thinking → Communication → Collaboration → Problem Solving → Project Management → Impact Measurement.

Đây cũng là lý do phát triển lãnh đạo trẻ cần được đặt trong mối quan hệ với giáo dục, kỹ năng nghề nghiệp, cộng đồng và phát triển cá nhân.

2. Người trẻ và bài toán việc làm: Từ tìm việc đến kiến tạo giá trị

Phát triển bền vững không thể tách rời sinh kế bền vững và việc làm tử tế.

Theo ILO, năm 2023 có khoảng 13% lực lượng lao động trẻ toàn cầu thất nghiệp, trong khi khoảng 20% người trẻ trên thế giới không trong việc làm, giáo dục hoặc đào tạo – NEET. ILO cũng cho biết tỷ lệ thất nghiệp của người trẻ trong nhiều bối cảnh vẫn cao hơn người trưởng thành khoảng 3–4 lần.

Báo cáo Global Employment Trends for Youth 2024 của ILO dự báo tỷ lệ NEET của thanh niên toàn cầu ở mức khoảng 20,4% trong năm 2024 và 2025, tương đương hơn 260 triệu người theo quy mô dân số được ước tính trong báo cáo.

Những con số này cho thấy một vấn đề quan trọng:

Người trẻ không chỉ cần được đào tạo để tìm một công việc; họ cần được trang bị năng lực để tạo ra cơ hội kinh tế và xã hội.

Đây chính là điểm giao giữa Youth Leadership – Entrepreneurship – Sustainable Development.

3. Khởi nghiệp xã hội là gì?

Khởi nghiệp xã hội – Social Entrepreneurship là cách tiếp cận sử dụng tư duy, công cụ và mô hình kinh doanh để giải quyết các vấn đề xã hội hoặc môi trường, đồng thời xây dựng khả năng tài chính đủ bền vững để duy trì và mở rộng tác động.

Khác với mô hình từ thiện truyền thống, khởi nghiệp xã hội không chỉ tập trung vào việc trao nguồn lực.

Mục tiêu là xây dựng một giải pháp có khả năng vận hành và tạo tác động lâu dài.

Có thể hình dung:

Vấn đề xã hội → Giải pháp → Sản phẩm/Dịch vụ → Mô hình doanh thu → Tác động xã hội → Đo lường → Mở rộng.

Ví dụ:

Giáo dục → nền tảng học tập giá phù hợp cho nhóm yếu thế.
Nông nghiệp → kết nối nông hộ với thị trường để nâng cao giá trị sản phẩm.
Môi trường → mô hình tái chế tạo doanh thu và việc làm.
Người khuyết tật → sản phẩm/dịch vụ tạo sinh kế.
Sức khỏe tinh thần → mô hình giáo dục và hỗ trợ cộng đồng có trách nhiệm.
Du lịch → mô hình du lịch cộng đồng giúp gia tăng thu nhập địa phương đồng thời bảo tồn văn hóa.

Điểm cốt lõi là:

Doanh thu không phải mục tiêu duy nhất, nhưng khả năng tạo doanh thu có thể giúp tác động xã hội được duy trì lâu dài.

4. Người trẻ có thể giải quyết vấn đề xã hội bằng kinh doanh như thế nào?

Một người trẻ không nhất thiết phải bắt đầu bằng một công ty lớn.

Có thể bắt đầu từ một vấn đề rất nhỏ.

Bước 1: Xác định vấn đề

Không bắt đầu bằng câu hỏi:

“Tôi muốn bán gì?”

Hãy bắt đầu bằng:

“Vấn đề nào đang tồn tại và ai đang chịu ảnh hưởng?”

Ví dụ:

Một nhóm sinh viên nhận thấy trẻ em tại một khu vực khó khăn thiếu sách.

Thay vì chỉ tổ chức một lần quyên góp, nhóm có thể nghiên cứu:

Vì sao thiếu sách?
Loại sách nào thực sự cần?
Trẻ em có không gian đọc hay không?
Giá sách và chi phí vận chuyển thế nào?
Có thể hợp tác với trường học, thư viện, doanh nghiệp hay không?

Từ đó, giải pháp có thể chuyển từ một hoạt động thiện nguyện ngắn hạn thành một mô hình thư viện cộng đồng hoặc chương trình giáo dục có khả năng vận hành lâu dài.

Bước 2: Hiểu người hưởng lợi

Social Entrepreneurship không thể chỉ dựa trên giả định của người sáng lập.

Cần:

Listen → Research → Interview → Test → Improve.

Giải pháp tốt là giải pháp giải quyết đúng vấn đề, không chỉ là giải pháp mà người sáng lập cho rằng cộng đồng cần.

Bước 3: Thiết kế mô hình kinh doanh

Một social enterprise cần trả lời:

Khách hàng là ai?
Người hưởng lợi là ai?
Sản phẩm/dịch vụ là gì?
Ai trả tiền?
Chi phí bao nhiêu?
Doanh thu đến từ đâu?
Tác động xã hội được tạo ra như thế nào?

Khách hàng và người hưởng lợi đôi khi có thể là cùng một nhóm, nhưng cũng có thể hoàn toàn khác nhau.

Bước 4: Đo lường Impact

Không nên chỉ nói:

“Dự án của chúng tôi rất ý nghĩa.”

Cần chứng minh bằng dữ liệu:

Bao nhiêu người được tiếp cận?
Bao nhiêu người được hưởng lợi?
Chi phí trên mỗi người hưởng lợi?
Có bao nhiêu người thay đổi hành vi?
Bao nhiêu việc làm được tạo ra?
Bao nhiêu thu nhập được cải thiện?
Lượng rác thải giảm bao nhiêu?
Tác động có tiếp tục sau khi dự án kết thúc không?

Đó là bước chuyển từ hoạt động xã hội sang social impact có thể đo lường.

5. Bằng chứng từ Việt Nam: Hệ sinh thái khởi nghiệp trẻ đang phát triển

Việt Nam cũng đang hình thành một hệ sinh thái ngày càng quan tâm đến khởi nghiệp trẻ và khởi nghiệp tạo tác động.

Nghiên cứu State of the Ecosystem for Youth Entrepreneurship in Viet Nam do UNDP công bố năm 2025 là nghiên cứu toàn diện đầu tiên về hệ sinh thái khởi nghiệp thanh niên tại Việt Nam. Báo cáo xem xét nhiều yếu tố như chính sách, nguồn vốn, nhân lực, văn hóa khởi nghiệp, cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận thị trường.

Báo cáo đồng thời chỉ ra những cơ hội đáng kể nhưng cũng ghi nhận các rào cản như khó tiếp cận vốn, thiếu cơ hội mentoring, chênh lệch giữa các khu vực, vấn đề về quy định và thủ tục hành chính.

Một minh chứng khác đến từ Youth Co:Lab. Theo UNDP Việt Nam, trong năm trước Youth Co:Lab Summit 2024, chương trình đã hỗ trợ hơn 67 doanh nhân trẻ tại Việt Nam, với năng lực về lãnh đạo, đổi mới xã hội và khởi nghiệp của người tham gia được báo cáo tăng 90%.

Ở quy mô khu vực, Youth Co:Lab cho biết từ khi được đồng sáng lập năm 2017, chương trình đã tiếp cận 280.300 người tham gia tại châu Á – Thái Bình Dương tính đến Summit 2024.

Những dữ liệu này cho thấy khởi nghiệp trẻ không còn chỉ được nhìn dưới góc độ tạo ra doanh nghiệp mới, mà ngày càng gắn với đổi mới xã hội, hòa nhập và phát triển bền vững.

6. Community Leadership: Lãnh đạo cộng đồng tạo tác động bền vững như thế nào?

Community Leadership – lãnh đạo cộng đồng là năng lực tập hợp con người, nguồn lực và các bên liên quan để cùng giải quyết một vấn đề chung.

Community Leader có thể là:

Sinh viên;
Giáo viên;
Người sáng lập dự án;
Doanh nhân;
Tình nguyện viên;
Nhà hoạt động xã hội;
Người làm giáo dục;
Thành viên tổ chức cộng đồng;
Hoặc đơn giản là một cá nhân nhìn thấy vấn đề và chủ động hành động.

Điều quan trọng là không cần chức danh mới có thể lãnh đạo cộng đồng.

Liên Hợp Quốc từng nhấn mạnh vai trò của local leaders – những người gần cộng đồng, hiểu vấn đề tại địa phương và có khả năng huy động con người để tạo ra tác động trực tiếp. Theo cách tiếp cận này, một lãnh đạo địa phương có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa khi kết nối được nhiều người và nguồn lực xung quanh một mục tiêu chung.

7. Từ “làm dự án” đến “xây dựng hệ sinh thái”

Một dự án cộng đồng có thể tạo ra tác động trong vài tuần hoặc vài tháng.

Nhưng community leadership bền vững cần tạo ra khả năng để cộng đồng tiếp tục hành động sau khi người khởi xướng rời đi.

Đây là sự khác biệt giữa:

Project → Community → Ecosystem.

Ví dụ, thay vì chỉ tổ chức một chương trình tặng sách:

Cấp độ 1 – Activity:
Tặng 1.000 cuốn sách.

Cấp độ 2 – Project:
Xây dựng chương trình thư viện cộng đồng.

Cấp độ 3 – Community:
Đào tạo tình nguyện viên địa phương vận hành hoạt động đọc sách.

Cấp độ 4 – Ecosystem:
Kết nối trường học – doanh nghiệp – chuyên gia – tình nguyện viên – nhà tài trợ – chính quyền địa phương để cùng phát triển mô hình.

Ở cấp độ cuối, tác động không còn phụ thuộc hoàn toàn vào một cá nhân.

Đó chính là nền tảng của phát triển bền vững.

8. 5 năng lực người trẻ cần phát triển để trở thành Change Maker

Để người trẻ thực sự tham gia vào phát triển bền vững, cần phát triển ít nhất 5 nhóm năng lực:

Self-awareness – Thấu hiểu chính mình

Hiểu:

Tôi là ai?
Tôi có năng lực gì?
Tôi quan tâm vấn đề nào?
Giá trị của tôi là gì?
Tôi có thể đóng góp ở đâu?

Problem Solving – Giải quyết vấn đề

Không chỉ nhìn thấy vấn đề mà phải phân tích:

Root Cause → Stakeholder → Need → Solution → Test → Improve.

Leadership – Lãnh đạo

Bao gồm:

Ra quyết định;
Giao tiếp;
Truyền cảm hứng;
Quản trị xung đột;
Phân công;
Xây dựng đội nhóm;
Chịu trách nhiệm.

Entrepreneurship – Tư duy khởi nghiệp

Người trẻ cần biết cách biến:

Ý tưởng → Sản phẩm → Mô hình → Giá trị → Doanh thu → Tác động.

Impact Thinking – Tư duy tác động

Luôn đặt câu hỏi:

“Sau khi dự án kết thúc, điều gì thực sự thay đổi?”

Đây là tư duy giúp người trẻ chuyển từ làm nhiều hoạt động sang tạo ra kết quả có ý nghĩa.

9. MuoiBa SaoSang Ecosystem và hành trình phát triển người trẻ

Tại MuoiBa SaoSang Ecosystem, phát triển bền vững được nhìn nhận bắt đầu từ phát triển con người.

Một cộng đồng bền vững cần những con người có khả năng hiểu mình, phát triển năng lực, sống có mục tiêu, kết nối với người khác và chủ động kiến tạo giá trị.

Vì vậy, hành trình có thể được hình dung:

Understand Yourself
↓
Develop Your Potential
↓
Build Capability
↓
Connect Community
↓
Create Value
↓
Create Positive Impact

Từ góc nhìn này, người trẻ không chỉ là đối tượng thụ hưởng của các chương trình phát triển.

Người trẻ có thể trở thành:

Learner → Volunteer → Community Builder → Project Leader → Social Entrepreneur → Change Maker.

Đây cũng là tinh thần của mô hình:

Learn → Practice → Create → Impact.

Học để hiểu.
Thực hành để hình thành năng lực.
Sáng tạo để giải quyết vấn đề.
Và tạo tác động để giá trị được lan tỏa.

10. KẾT LUẬN: TƯƠNG LAI BỀN VỮNG BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG NGƯỜI TRẺ BIẾT HÀNH ĐỘNG

Phát triển bền vững không phải là một khái niệm xa vời chỉ dành cho các hội nghị quốc tế.

Nó có thể bắt đầu từ một sinh viên tổ chức dự án đọc sách.

Một nhóm bạn xây dựng startup môi trường.

Một người trẻ mở lớp kỹ năng miễn phí.

Một community leader kết nối nguồn lực cho trẻ em khó khăn.

Một doanh nhân thiết kế mô hình kinh doanh vừa tạo doanh thu vừa giải quyết vấn đề xã hội.

Hay đơn giản là một người trẻ quyết định không chỉ hỏi:

“Tôi có thể nhận được gì từ xã hội?”

mà bắt đầu hỏi:

“Tôi có thể tạo ra giá trị gì cho người khác?”

Với khoảng 1,2 tỷ người trẻ từ 15–24 tuổi trên toàn cầu, thế hệ trẻ là một lực lượng xã hội có quy mô rất lớn. Liên Hợp Quốc nhấn mạnh rằng việc trao cho người trẻ kiến thức, kỹ năng, cơ hội và không gian tham gia có ý nghĩa là yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển bền vững.

Do đó, Youth Leadership, Social Entrepreneurship và Community Leadership không nên được xem là ba lĩnh vực tách biệt.

Chúng có thể tạo thành một chuỗi:

Phát triển con người
→ Phát triển năng lực lãnh đạo
→ Nhận diện vấn đề xã hội
→ Khởi tạo giải pháp
→ Xây dựng cộng đồng
→ Phát triển mô hình bền vững
→ Đo lường tác động
→ Lan tỏa giá trị.

Khi người trẻ được trao cơ hội để học – thực hành – lãnh đạo – sáng tạo – kết nối và kiến tạo tác động, phát triển bền vững không còn chỉ là mục tiêu của tương lai.

Nó trở thành những hành động có thể bắt đầu ngay từ hôm nay, trong từng cá nhân, từng cộng đồng và từng dự án nhỏ.