Thầy Maarten Tak chia sẻ cùng sinh viên Swinburne Việt Nam: Startup có thể đóng góp như thế nào cho xã hội?

Khởi nghiệp không chỉ là câu chuyện tạo ra doanh thu, xây dựng sản phẩm hay phát triển một doanh nghiệp. Với khởi nghiệp xã hội, mỗi ý tưởng kinh doanh còn có thể trở thành một giải pháp góp phần giải quyết những vấn đề đang tồn tại trong cộng đồng. Đây cũng là tinh thần nổi bật trong sự kiện chia sẻ với chủ đề “Startup có thể đóng góp như thế nào cho xã hội?”, nơi Thầy Maarten Tak kết nối sinh viên Swinburne Việt Nam với những câu chuyện khởi nghiệp xã hội thực tế tại Việt Nam và Bỉ.

Theo Thầy Maarten Tak, “Vai trò của sự sáng tạo trong khởi nghiệp xã hội chính là tìm ra giải pháp cho những vấn đề hiện hữu trong cuộc sống của các bạn. Những dự án thành công chính là sự kết hợp cân bằng giữa mục tiêu kinh doanh và đem lại những tác động tích cực tới cộng đồng.”

Với MuoiBa SaoSang Ecosystem, đây cũng là một góc nhìn quan trọng về hành trình phát triển con người: tri thức không chỉ dừng lại ở việc học, mà cần được chuyển hóa thành năng lực, hành động và những giá trị có ích cho xã hội.

Học Business qua những câu chuyện khởi nghiệp xã hội

Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động Industry Link – Học tập xuyên biên giới cùng các chuyên gia và giáo sư đầu ngành do Swinburne Việt Nam tổ chức. Thông qua những buổi chia sẻ thực tế, sinh viên có cơ hội tiếp cận với những vấn đề của doanh nghiệp, thị trường và xã hội dưới góc nhìn của những người trực tiếp xây dựng dự án.

Đặc biệt, Social Entrepreneurship – khởi nghiệp xã hội đang mở ra một cách tiếp cận mới đối với việc học Business.

Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “Làm thế nào để bán được sản phẩm?”, khởi nghiệp xã hội có thể bắt đầu từ một câu hỏi khác:

“Vấn đề nào trong xã hội đang cần được giải quyết và chúng ta có thể tạo ra mô hình nào vừa có giá trị kinh tế vừa tạo ra tác động tích cực?”

Khởi nghiệp xã hội sử dụng tư duy sáng tạo, công nghệ, mô hình kinh doanh và xu hướng thị trường để giải quyết những vấn đề liên quan đến môi trường, giáo dục, tiêu dùng, nhà ở, sức khỏe, việc làm và phát triển cộng đồng.

Điểm đặc biệt của mô hình này là tác động xã hội và tính bền vững về kinh tế không nhất thiết phải đối lập với nhau. Một doanh nghiệp xã hội có thể tạo doanh thu để duy trì hoạt động, đồng thời sử dụng chính mô hình kinh doanh đó để tạo ra những thay đổi tích cực cho cộng đồng.

TONTOTON – Giải quyết bài toán “nhựa mồ côi” tại Việt Nam

Một trong những câu chuyện được chia sẻ là TONTOTON, dự án hướng đến giải quyết vấn đề rác thải nhựa tại Việt Nam.

“Nhựa mồ côi” là cách gọi những loại nhựa có giá trị thu gom thấp hoặc khó tái chế, thường bị bỏ lại trong môi trường. Nếu không được xử lý, một phần trong số đó có nguy cơ trôi ra sông, biển và trở thành mối đe dọa đối với hệ sinh thái.

Trước bài toán này, ông Barak Ekshtein cùng các cộng sự phát triển TONTOTON với mục tiêu kết nối doanh nghiệp với hoạt động giảm thiểu “dấu chân nhựa” – plastic footprint.

Mô hình hướng tới việc thu gom lượng nhựa tương đương với lượng rác thải nhựa mà doanh nghiệp muốn bù đắp, đặc biệt tại các khu vực ven biển Việt Nam, sau đó chuyển hóa thành năng lượng phục vụ sản xuất xi măng.

Điều đáng chú ý ở đây không chỉ nằm ở giải pháp môi trường mà còn ở mô hình Win – Win – Win: môi trường được cải thiện, người lao động địa phương có thêm cơ hội việc làm, trong khi doanh nghiệp có thêm một giải pháp cho hoạt động CSR và trách nhiệm môi trường.

Đó chính là một ví dụ rõ nét cho tư duy kinh doanh tạo tác động.

Urban Circular Space – Bắt đầu từ một cửa hàng nhỏ

Một câu chuyện khác được chia sẻ là Urban Circular Space (UCS) – dự án khởi nghiệp xã hội được hình thành từ cảm hứng của chị Hà Phùng trong thời gian học tập tại Swinburne Úc và trao đổi tại Nhật Bản.

Trong quá trình sống tại Nhật, chị nhận thấy các cửa hàng đồ cũ xuất hiện phổ biến ngay cả tại những khu phố nhỏ. Văn hóa tái sử dụng và tiêu dùng có trách nhiệm đã trở thành nguồn cảm hứng để chị phát triển UCS tại Việt Nam.

UCS hoạt động theo tinh thần:

Reduce – Reuse – Shop minus waste.

Thay vì khuyến khích người tiêu dùng liên tục mua sản phẩm mới, mô hình tạo ra không gian để những món đồ đã qua sử dụng nhưng còn giá trị tiếp tục được lưu thông.

Khách hàng có thể mang những món đồ cũ còn tốt để trao đổi hoặc đóng góp, đồng thời tìm kiếm những sản phẩm phù hợp khác.

Đây là một ví dụ cho thấy khởi nghiệp xã hội không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án quy mô lớn.

Một cửa hàng nhỏ cũng có thể trở thành điểm khởi đầu cho một thay đổi lớn hơn: thay đổi cách con người mua sắm, sử dụng và nhìn nhận giá trị của sản phẩm.

Bao Living – Đổi mới ngành xây dựng bằng tư duy module

Tại Bỉ, Bao Living lại tiếp cận một vấn đề khác: nhà ở đô thị.

Chi phí sinh hoạt và nhà ở ngày càng cao tại nhiều thành phố châu Âu đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm những giải pháp xây dựng hiệu quả hơn. Từ thực tế đó, anh Axel Vanderdonk cùng nhóm kỹ sư và kiến trúc sư phát triển Bao Living với mục tiêu cải tiến cách xây dựng và sử dụng không gian sống.

Thay vì xây dựng mọi thứ hoàn toàn theo phương pháp truyền thống, Bao Living phát triển các module thiết kế sẵn, có thể lắp ghép thành những không gian chức năng như bếp, phòng tắm, phòng ngủ…

Mô hình này hướng đến việc tiết kiệm thời gian, chi phí và tối ưu hóa không gian, đặc biệt phù hợp với những căn hộ có diện tích hạn chế.

Câu chuyện của Bao Living cho thấy một nguyên tắc quan trọng của đổi mới sáng tạo:

Nếu nhận thấy một vấn đề trong cách xã hội đang vận hành, chúng ta có thể bắt đầu tìm kiếm một cách làm tốt hơn.

Khởi nghiệp xã hội: Cân bằng giữa lợi nhuận và tác động

Điểm chung của TONTOTON, Urban Circular Space và Bao Living không nằm ở lĩnh vực hoạt động. Một dự án tập trung vào môi trường, một dự án thay đổi hành vi tiêu dùng và một dự án đổi mới ngành xây dựng.

Điểm chung nằm ở cách họ nhìn nhận vấn đề.

Họ không bắt đầu đơn thuần từ việc tìm kiếm một sản phẩm để bán. Họ bắt đầu từ những vấn đề có thật trong cuộc sống và đặt câu hỏi:

Có thể tạo ra giải pháp nào vừa khả thi về kinh doanh, vừa mang lại giá trị cho xã hội?

Đây cũng chính là bài học quan trọng mà sinh viên có thể rút ra từ những câu chuyện khởi nghiệp xã hội.

Một ý tưởng có thể rất nhân văn nhưng nếu không có mô hình tài chính phù hợp, dự án khó duy trì lâu dài. Ngược lại, một doanh nghiệp có thể tạo ra doanh thu lớn nhưng nếu không quan tâm đến những tác động xã hội và môi trường, giá trị tạo ra có thể không bền vững.

Vì vậy, khởi nghiệp xã hội bền vững đòi hỏi sự cân bằng giữa Business – Innovation – Impact.

Từ giảng đường đến những bài toán của cộng đồng

Thông qua sự kiện, Thầy Maarten Tak không chỉ giúp sinh viên tiếp cận với khái niệm Social Entrepreneurship, mà còn mở ra một cách học Business gắn với thực tiễn.

Những câu chuyện từ doanh nhân và nhà sáng lập giúp sinh viên hiểu rằng kiến thức kinh doanh không chỉ nằm trong giáo trình. Marketing, tài chính, chiến lược, vận hành, quản trị và đổi mới sáng tạo đều có thể được ứng dụng để giải quyết những vấn đề cụ thể của xã hội.

Đây cũng là giá trị đặc biệt của những chương trình kết nối Education – Industry – Community.

Sinh viên không chỉ học cách xây dựng một doanh nghiệp, mà còn có cơ hội đặt câu hỏi về lý do doanh nghiệp tồn tại, giá trị doanh nghiệp tạo ra và tác động mà doanh nghiệp để lại cho cộng đồng.

Lê Hà Anh, sinh viên khóa 2 ngành Business, chia sẻ rằng những buổi học cùng khách mời giúp sinh viên được lắng nghe câu chuyện thực tế từ những người trong ngành, qua đó hiểu rõ hơn về quá trình phát triển kinh doanh, những khó khăn và cơ hội trên hành trình đi đến thành công.

MuoiBa SaoSang Ecosystem: Phát triển con người để tạo ra giá trị

Từ góc nhìn của MuoiBa SaoSang Ecosystem, câu chuyện về Thầy Maarten Tak và các startup xã hội mang đến một thông điệp đáng suy ngẫm:

Một người trẻ không nhất thiết phải chờ đến khi có thật nhiều nguồn lực mới có thể tạo ra thay đổi.

Hành trình có thể bắt đầu từ việc quan sát một vấn đề, hiểu nhu cầu của cộng đồng, đặt câu hỏi, nghiên cứu, thử nghiệm và từng bước biến ý tưởng thành hành động.

Đó cũng là tinh thần của hành trình phát triển con người → phát triển cộng đồng → phát triển dự án → tạo tác động xã hội mà MuoiBa SaoSang Ecosystem hướng tới.

Khi người trẻ được trang bị kiến thức, tư duy sáng tạo, năng lực lãnh đạo và khả năng kết nối nguồn lực, họ không chỉ có thể trở thành những người tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp, mà còn có thể trở thành Change Makers – những người kiến tạo thay đổi.

Từ một bài toán về rác thải nhựa, một cửa hàng đồ cũ hay một căn hộ nhỏ tại thành phố, một ý tưởng hoàn toàn có thể trở thành điểm khởi đầu cho một thay đổi lớn hơn.

Startup có thể đóng góp như thế nào cho xã hội?

Có lẽ câu trả lời không nằm ở quy mô của startup, mà nằm ở vấn đề mà startup lựa chọn giải quyết và giá trị mà startup tạo ra trong quá trình đó.

Khởi nghiệp xã hội cho thấy Business và Social Impact không nhất thiết là hai con đường tách biệt. Khi được kết hợp bằng tư duy sáng tạo, mô hình kinh doanh phù hợp và cam kết tạo giá trị, một startup có thể vừa phát triển bền vững, vừa trở thành một phần của lời giải cho những vấn đề của cộng đồng.

Và với người trẻ, hành trình đó có thể bắt đầu ngay từ hôm nay:

Quan sát một vấn đề. Đặt một câu hỏi. Tìm một giải pháp. Bắt đầu nhỏ. Và tạo ra giá trị thật.