Empathy – Thấu cảm là một trong những năng lực nền tảng giúp một Change Maker – Người kiến tạo thay đổi hiểu con người, nhận diện vấn đề xã hội và thiết kế những sáng kiến tạo ra giá trị thực sự cho cộng đồng.

Một dự án xã hội có thể bắt đầu từ một ý tưởng rất hay. Nhưng để ý tưởng ấy trở thành một sáng kiến có ý nghĩa, người thực hiện cần trả lời được một câu hỏi quan trọng:

“Tôi đang tạo ra giải pháp cho vấn đề của mình, hay thực sự đang giải quyết một vấn đề có ý nghĩa đối với cộng đồng?”

Đây chính là điểm mà Empathy và Social Impact gặp nhau.

Trong CHANGE MAKERS PROGRAM thuộc MuoiBa SaoSang Ecosystem, thấu cảm không chỉ được xem là một phẩm chất cá nhân mà còn là một năng lực cần thiết trong quá trình phát triển dự án, lãnh đạo cộng đồng và tạo tác động xã hội.

1. Change Maker là ai?

Change Maker có thể được hiểu là người chủ động nhận diện một vấn đề, tìm kiếm giải pháp và biến ý tưởng thành hành động nhằm tạo ra những thay đổi tích cực cho cá nhân, cộng đồng hoặc xã hội.

Change Maker không nhất thiết phải là một nhà lãnh đạo nổi tiếng, một doanh nhân hay người đứng đầu một tổ chức.

Một sinh viên xây dựng dự án hỗ trợ trẻ em khó khăn.

Một người trẻ tạo ra chương trình giáo dục kỹ năng cho học sinh.

Một nhóm tình nguyện viên phát triển sáng kiến bảo vệ môi trường.

Một người khởi xướng cộng đồng nhằm hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho người trẻ.

Tất cả đều có thể trở thành Change Maker khi họ chủ động nhìn thấy vấn đề – hành động – tạo giá trị – và học hỏi để tạo ra tác động tốt hơn.

Vì vậy, CHANGE MAKERS PROGRAM hướng đến việc giúp người trẻ phát triển tư duy, năng lực và công cụ cần thiết để biến một mối quan tâm xã hội thành một sáng kiến có cấu trúc và khả năng tạo tác động.

2. Empathy là gì?

Empathy – Thấu cảm là khả năng cố gắng hiểu cảm xúc, hoàn cảnh, nhu cầu, góc nhìn và trải nghiệm của một người khác từ vị trí của họ.

Thấu cảm khác với việc đơn giản nói rằng:

“Tôi hiểu bạn.”

Thấu cảm đòi hỏi chúng ta đặt câu hỏi:

“Nếu tôi ở trong hoàn cảnh của họ, tôi sẽ nhìn vấn đề này như thế nào?”

Trong phát triển dự án xã hội, điều này đặc biệt quan trọng.

Bởi vì Change Maker rất dễ rơi vào một cái bẫy phổ biến: cho rằng mình biết cộng đồng cần gì.

Ví dụ, một nhóm muốn xây dựng dự án hỗ trợ trẻ em vùng khó khăn. Họ có thể nghĩ rằng điều cần thiết nhất là quần áo, sách vở hoặc các phần quà.

Nhưng sau khi tìm hiểu sâu hơn, họ có thể phát hiện rằng vấn đề quan trọng hơn lại nằm ở khả năng tiếp cận giáo dục, kỹ năng học tập, điều kiện gia đình hoặc sự thiếu hụt người hướng dẫn.

Nếu không có thấu cảm và quá trình tìm hiểu thực tế, một dự án có thể rất nhiều tâm huyết nhưng chưa chắc giải quyết đúng vấn đề.

3. Vì sao Empathy quan trọng đối với Social Impact?

Social Impact – Tác động xã hội không chỉ nằm ở số lượng người được tiếp cận.

Một dự án có thể tổ chức rất nhiều hoạt động, thu hút hàng nghìn lượt tham gia nhưng vẫn cần đặt câu hỏi:

“Sau chương trình, điều gì thực sự thay đổi?”

Thấu cảm giúp Change Maker bắt đầu từ con người thay vì chỉ bắt đầu từ ý tưởng.

Quá trình có thể được hình dung:

Lắng nghe → Thấu hiểu → Xác định vấn đề → Thiết kế giải pháp → Hành động → Đo lường tác động → Cải tiến.

Khi hiểu đúng nhu cầu của đối tượng hưởng lợi, Change Maker có cơ sở tốt hơn để thiết kế giải pháp phù hợp.

Ví dụ, thay vì chỉ hỏi:

“Chúng ta có thể làm gì cho cộng đồng?”

Change Maker có thể hỏi:

• Cộng đồng đang gặp vấn đề gì?
• Ai đang chịu ảnh hưởng?
• Họ đang trải nghiệm vấn đề như thế nào?
• Nguyên nhân sâu xa nằm ở đâu?
• Họ đã có những giải pháp nào?
• Điều gì đang cản trở họ?
• Giải pháp nào thực sự phù hợp với bối cảnh của họ?
• Làm thế nào để cộng đồng có thể tham gia vào quá trình giải quyết vấn đề?

Đây chính là tư duy Human-Centered trong phát triển sáng kiến xã hội.

4. Thấu cảm không có nghĩa là “thương hại”

Một hiểu lầm phổ biến là đồng nhất Empathy với sự thương cảm.

Tuy nhiên, Change Maker cần đi xa hơn.

Thương hại có thể tạo ra khoảng cách:

“Tôi có nhiều hơn, bạn có ít hơn, nên tôi giúp bạn.”

Trong khi thấu cảm hướng đến sự kết nối:

“Tôi muốn hiểu trải nghiệm của bạn để cùng tìm kiếm một giải pháp phù hợp.”

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các dự án cộng đồng.

Một dự án tạo tác động bền vững không nên chỉ xem cộng đồng là người nhận hỗ trợ, mà cần từng bước xem họ là người tham gia và đồng kiến tạo giải pháp.

5. Leadership cho Change Maker là gì?

Nếu Empathy giúp Change Maker hiểu con người, thì Leadership giúp họ biến sự hiểu biết đó thành hành động có tổ chức.

Leadership for Change Makers – Lãnh đạo dành cho người kiến tạo thay đổi không đơn thuần là khả năng chỉ huy một nhóm.

Đó là khả năng:

• Xác định vấn đề và định hướng.
• Xây dựng tầm nhìn cho sáng kiến.
• Kết nối những người có cùng mục tiêu.
• Phân chia vai trò và trách nhiệm.
• Ra quyết định.
• Quản lý nguồn lực.
• Giao tiếp với các bên liên quan.
• Giải quyết xung đột.
• Duy trì động lực của đội ngũ.
• Học hỏi từ thất bại.
• Đo lường kết quả và tác động.

Một Change Maker có thể bắt đầu một dự án một mình.

Nhưng để một sáng kiến phát triển, họ cần biết cách dẫn dắt con người cùng hành động.

6. Làm thế nào để dẫn dắt một sáng kiến xã hội?

Một sáng kiến xã hội có thể được phát triển theo một chu trình cơ bản:

Bước 1: Identify – Nhận diện vấn đề

Bắt đầu bằng một vấn đề cụ thể.

Không nên bắt đầu bằng câu hỏi:

“Chúng ta muốn tổ chức hoạt động gì?”

Mà nên bắt đầu bằng:

“Vấn đề nào đang tồn tại và vì sao vấn đề đó cần được giải quyết?”

Bước 2: Understand – Thấu hiểu

Tìm hiểu đối tượng hưởng lợi, nguyên nhân, bối cảnh và những bên liên quan.

Các phương pháp có thể bao gồm:

• Phỏng vấn.
• Khảo sát.
• Quan sát.
• Focus Group.
• Social Research.
• Phân tích dữ liệu.
• Community Mapping.

Đây là giai đoạn Empathy đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Bước 3: Define – Xác định trọng tâm

Sau khi thu thập thông tin, Change Maker cần xác định rõ:

Vấn đề cốt lõi là gì?

Ai là người bị ảnh hưởng?

Thay đổi nào cần được tạo ra?

Một vấn đề càng rõ, giải pháp càng có cơ sở để được thiết kế phù hợp.

Bước 4: Design – Thiết kế giải pháp

Từ vấn đề đã xác định, đội ngũ phát triển:

• Mục tiêu.
• Đối tượng hưởng lợi.
• Hoạt động.
• Mô hình triển khai.
• Nguồn lực.
• Đối tác.
• Timeline.
• Chỉ số kết quả.
• Chỉ số tác động.

Đây là quá trình biến ý tưởng thành một mô hình dự án có thể triển khai.

Bước 5: Mobilize – Kết nối nguồn lực

Một Change Maker không nhất thiết phải tự mình làm tất cả.

Họ cần biết cách xây dựng hệ sinh thái xung quanh sáng kiến:

People – Partners – Resources – Knowledge – Community.

Đó có thể là:

• Tình nguyện viên.
• Chuyên gia.
• Doanh nghiệp.
• Trường học.
• NGO.
• Cộng đồng.
• Nhà tài trợ.
• Đơn vị truyền thông.

Leadership ở đây chính là khả năng kết nối nguồn lực xung quanh một mục tiêu chung.

Bước 6: Execute – Biến kế hoạch thành hành động

Một ý tưởng chỉ thực sự trở thành dự án khi được triển khai.

Change Maker cần biết:

• Lập kế hoạch.
• Quản lý đội nhóm.
• Phân công công việc.
• Quản lý timeline.
• Quản lý ngân sách.
• Quản trị rủi ro.
• Theo dõi tiến độ.
• Giao tiếp với stakeholders.

Đây là giai đoạn năng lực Leadership được thể hiện rõ nhất.

Bước 7: Measure & Learn – Đo lường và học hỏi

Một dự án xã hội không nên kết thúc ở câu:

“Chúng ta đã tổ chức thành công chương trình.”

Câu hỏi quan trọng hơn là:

“Chương trình đã tạo ra thay đổi gì?”

Change Maker có thể theo dõi:

Input → Activities → Outputs → Outcomes → Impact

Ví dụ:

• Có bao nhiêu nguồn lực được sử dụng?
• Có bao nhiêu hoạt động được triển khai?
• Có bao nhiêu người được tiếp cận?
• Người tham gia đã thay đổi điều gì?
• Vấn đề xã hội có được cải thiện ở mức nào?
• Điều gì cần được thay đổi trong giai đoạn tiếp theo?

Đó là nền tảng của tư duy Impact Measurement.

7. Empathy + Leadership: Hai năng lực tạo nên một Change Maker

Một Change Maker chỉ có Leadership nhưng thiếu Empathy có thể dẫn dắt một đội ngũ rất hiệu quả nhưng chưa chắc giải quyết đúng vấn đề.

Ngược lại, một người có Empathy nhưng thiếu Leadership có thể hiểu rất sâu về cộng đồng nhưng gặp khó khăn khi biến sự thấu hiểu thành hành động.

Vì vậy:

Empathy giúp bạn hiểu con người.

Leadership giúp bạn kết nối con người.

Action giúp bạn biến ý tưởng thành thay đổi.

Impact Measurement giúp bạn biết sự thay đổi đó có thực sự tạo giá trị hay không.

Đây là một trong những tư duy nền tảng mà CHANGE MAKERS PROGRAM hướng đến trong hành trình phát triển người trẻ.

8. CHANGE MAKERS PROGRAM – Từ ý tưởng đến tác động

CHANGE MAKERS PROGRAM thuộc MuoiBa SaoSang Ecosystem được định hướng như một chương trình phát triển người trẻ có năng lực nhận diện vấn đề, xây dựng sáng kiến và tạo ra tác động tích cực cho cộng đồng.

Chương trình không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức.

Quan trọng hơn, người tham gia được khuyến khích phát triển tư duy:

Understand Yourself → Understand Society → Identify Problems → Design Solutions → Build Projects → Create Impact.

Từ quá trình hiểu chính mình, người trẻ có thể từng bước mở rộng góc nhìn để hiểu cộng đồng, nhận diện những vấn đề có ý nghĩa và tìm cách đóng góp bằng năng lực của chính mình.

Một Change Maker không nhất thiết phải thay đổi cả thế giới.

Đôi khi, thay đổi bắt đầu từ một người.

Một vấn đề.

Một ý tưởng.

Một nhóm người cùng hành động.

Và một cam kết tạo ra giá trị tốt đẹp hơn.

Kết luận: Thay đổi bắt đầu từ khả năng thấu hiểu

Empathy giúp chúng ta nhìn thế giới không chỉ từ góc nhìn của mình.

Leadership giúp chúng ta biến sự thấu hiểu ấy thành năng lực dẫn dắt và hành động.

Và Social Impact đặt ra câu hỏi cuối cùng:

“Những hành động của chúng ta đang tạo ra thay đổi gì cho con người và cộng đồng?”

Đó cũng chính là hành trình mà một Change Maker cần bước qua:

Thấu hiểu → Dẫn dắt → Hành động → Đo lường → Học hỏi → Tạo tác động.

Với CHANGE MAKERS PROGRAM, mục tiêu không phải tạo ra những người chỉ biết nói về thay đổi, mà hướng đến việc giúp người trẻ từng bước phát triển năng lực để biến vấn đề thành cơ hội hành động, biến ý tưởng thành dự án và biến dự án thành những giá trị tích cực cho cộng đồng.

CHANGE MAKERS PROGRAM – Learn. Lead. Act. Create Impact.