Trong hành trình trở thành một Change Maker – người kiến tạo thay đổi, có một khoảng cách rất lớn giữa việc nhìn thấy một vấn đề và tạo ra một giải pháp có thể triển khai trong thực tế.

Nhiều người trẻ có những ý tưởng tốt về giáo dục, môi trường, sức khỏe, phát triển con người, thanh niên hay cộng đồng. Tuy nhiên, một ý tưởng giàu ý nghĩa chưa chắc đã trở thành một Community Project – Dự án cộng đồng có mục tiêu rõ ràng, giải pháp phù hợp, nguồn lực khả thi và khả năng tạo ra tác động.

Đó là lý do CHANGE MAKERS PROGRAM thuộc MuoiBa SaoSang Ecosystem phát triển Framework xây dựng Community Project cho Change Maker – một khung tư duy và công cụ giúp người trẻ từng bước chuyển hóa một vấn đề xã hội thành một dự án cộng đồng có cấu trúc và khả năng hành động.

CHANGE MAKERS PROGRAM là gì?

CHANGE MAKERS PROGRAM là chương trình hướng đến những người trẻ mong muốn tạo ra những thay đổi tích cực cho cộng đồng và xã hội.

Thay vì chỉ tập trung vào việc cung cấp kiến thức, chương trình hướng người tham gia đến quá trình:

Nhận diện vấn đề → Thấu hiểu cộng đồng → Hình thành ý tưởng → Thiết kế dự án → Huy động nguồn lực → Triển khai → Đo lường tác động → Học hỏi và phát triển.

Trong đó, việc xây dựng một Community Project là một năng lực quan trọng.

Một Change Maker không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án lớn. Một dự án tốt có thể bắt đầu từ một vấn đề rất cụ thể trong trường học, khu dân cư, nhóm người trẻ hoặc một cộng đồng nhỏ.

Điều quan trọng là người khởi xướng biết cách xác định vấn đề, hiểu đúng đối tượng hưởng lợi và thiết kế giải pháp phù hợp.

Framework xây dựng Community Project cho Change Maker là gì?

Community Project Framework là khung hướng dẫn giúp Change Maker hệ thống hóa quá trình phát triển một dự án cộng đồng.

Framework có thể được xem như một “bản đồ” giúp người trẻ trả lời những câu hỏi quan trọng:

• Vấn đề chúng ta đang muốn giải quyết là gì?
• Vấn đề này ảnh hưởng đến ai?
• Nguyên nhân của vấn đề nằm ở đâu?
• Người hưởng lợi thực sự cần gì?
• Dự án sẽ tạo ra thay đổi bằng cách nào?
• Cần những nguồn lực nào để triển khai?
• Làm thế nào để biết dự án đang tạo ra tác động?
• Dự án có thể duy trì và phát triển như thế nào?

Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “Chúng ta muốn làm hoạt động gì?”, Framework khuyến khích Change Maker bắt đầu bằng câu hỏi:

“Chúng ta đang muốn tạo ra thay đổi gì cho cộng đồng?”

Đây là sự khác biệt quan trọng giữa Activity-Based Project và Impact-Oriented Project.

1. IDENTIFY – Xác định vấn đề xã hội

Bước đầu tiên là xác định vấn đề mà dự án muốn giải quyết.

Một vấn đề xã hội có thể xuất hiện trong nhiều lĩnh vực như:

• Giáo dục và kỹ năng sống
• Phát triển thanh niên
• Sức khỏe và well-being
• Môi trường
• Bình đẳng cơ hội
• Phát triển cộng đồng
• Việc làm và nghề nghiệp
• Phát triển con người

Change Maker cần tránh xác định vấn đề quá rộng.

Ví dụ, thay vì nói:

“Người trẻ hiện nay thiếu kỹ năng.”

Có thể thu hẹp thành:

“Sinh viên năm cuối tại một trường đại học gặp khó khăn trong việc xác định định hướng nghề nghiệp và chuyển hóa định hướng đó thành kế hoạch hành động.”

Vấn đề càng cụ thể, khả năng thiết kế giải pháp càng rõ ràng.

2. UNDERSTAND – Thấu hiểu đối tượng hưởng lợi

Một Community Project không được xây dựng chỉ dựa trên suy đoán của người tổ chức.

Change Maker cần tìm hiểu:

Ai đang gặp vấn đề?

Họ đang trải qua điều gì?

Nhu cầu thực sự của họ là gì?

Những giải pháp nào đã tồn tại?

Khoảng trống nào chưa được giải quyết?

Ở bước này, Change Maker có thể sử dụng các phương pháp như khảo sát, phỏng vấn, quan sát, thảo luận nhóm hoặc nghiên cứu dữ liệu.

Mục tiêu là chuyển từ:

“Tôi nghĩ cộng đồng cần…”

sang:

“Dữ liệu và trải nghiệm của cộng đồng cho thấy…”

Đây là nền tảng để dự án trở nên thực tế và lấy cộng đồng làm trung tâm.

3. DEFINE – Xác định mục tiêu thay đổi

Sau khi hiểu vấn đề và đối tượng hưởng lợi, Change Maker cần xác định:

Dự án muốn thay đổi điều gì?

Một mục tiêu tốt cần đủ rõ để có thể theo dõi và đánh giá.

Ví dụ:

Thay vì:

“Nâng cao nhận thức về sức khỏe tinh thần.”

Có thể xác định:

“Giúp 100 sinh viên tham gia chương trình hiểu được những kiến thức nền tảng về chăm sóc sức khỏe tinh thần và biết cách tìm kiếm nguồn hỗ trợ phù hợp khi cần thiết.”

Mục tiêu càng rõ, hoạt động và cách đo lường tác động càng dễ được thiết kế.

4. DESIGN – Thiết kế giải pháp

Đây là giai đoạn biến vấn đề thành Project Solution.

Change Maker cần trả lời:

• Chúng ta sẽ làm gì?
• Làm cho ai?
• Bằng hình thức nào?
• Trong thời gian bao lâu?
• Tại đâu?
• Ai sẽ tham gia?
• Kết quả đầu ra dự kiến là gì?

Một dự án có thể sử dụng nhiều hình thức:

Workshop – Training – Mentoring – Campaign – Community Event – Research – Educational Content – Toolkit – Community Platform – Volunteer Program…

Tuy nhiên, hoạt động không phải là mục tiêu cuối cùng.

Ví dụ:

Workshop → Kiến thức mới → Thay đổi nhận thức → Thay đổi hành vi → Kết quả xã hội mong muốn.

Change Maker cần thiết kế được mối liên hệ giữa Activity – Output – Outcome – Impact.

5. BUILD – Xây dựng mô hình dự án

Một ý tưởng chỉ trở thành Community Project khi có một mô hình triển khai tương đối rõ ràng.

Framework khuyến khích Change Maker xây dựng các thành phần:

Project Name

Problem Statement

Target Beneficiaries

Project Objectives

Solution

Activities

Timeline

Team

Resources

Partners

Budget

Communication Plan

Risk Management

Impact Measurement

Đây chính là “bộ khung” giúp biến một ý tưởng ban đầu thành Project Proposal có thể trình bày với đội ngũ, đối tác, nhà tài trợ hoặc cộng đồng.

6. MOBILIZE – Kết nối nguồn lực

Một Change Maker không nhất thiết phải tự mình làm tất cả.

Một Community Project có thể cần nhiều loại nguồn lực:

• Con người
• Chuyên gia
• Tình nguyện viên
• Đối tác
• Tài chính
• Địa điểm
• Thiết bị
• Truyền thông
• Kiến thức
• Công nghệ
• Mạng lưới cộng đồng

Vì vậy, năng lực Partnership & Resource Mobilization là một phần quan trọng của Community Project.

Change Maker cần học cách xác định:

Ai có thể đồng hành?

Đối tác nhận được giá trị gì?

Nguồn lực nào đang thiếu?

Làm thế nào để xây dựng một mối quan hệ hợp tác bền vững?

Từ đó, dự án không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực cá nhân của người sáng lập.

7. IMPLEMENT – Biến kế hoạch thành hành động

Một Proposal tốt chưa tạo ra tác động nếu không được triển khai.

Ở giai đoạn Implementation, Change Maker cần chuyển kế hoạch thành:

Action Plan → Task → Timeline → Person in Charge → Resources → KPI/Indicators.

Đội ngũ cần theo dõi tiến độ, quản lý nguồn lực, phối hợp các bên liên quan và xử lý những vấn đề phát sinh.

Đặc biệt, một dự án cộng đồng cần có khả năng thích nghi.

Trong quá trình triển khai, nếu phản hồi từ cộng đồng cho thấy một hoạt động chưa phù hợp, Change Maker cần sẵn sàng điều chỉnh thay vì cố gắng giữ nguyên kế hoạch ban đầu.

8. MEASURE – Đo lường tác động xã hội

Một trong những năng lực quan trọng của Change Maker là phân biệt:

“Chúng ta đã làm được bao nhiêu hoạt động?”

với:

“Những hoạt động đó đã tạo ra thay đổi gì?”

Ví dụ:

Output:
500 người tham gia workshop.

Outcome:
350 người hoàn thành bài đánh giá sau chương trình và thể hiện mức độ cải thiện về kiến thức.

Impact:
Một tỷ lệ người tham gia duy trì hành vi hoặc áp dụng kiến thức vào thực tế trong một khoảng thời gian nhất định.

Do đó, Community Project cần xác định các Impact Indicators ngay từ giai đoạn thiết kế.

9. LEARN & SCALE – Học hỏi và phát triển dự án

Không phải dự án nào cũng cần mở rộng ngay lập tức.

Sau Pilot Project, Change Maker cần đánh giá:

• Điều gì đã hiệu quả?
• Điều gì chưa hiệu quả?
• Người hưởng lợi phản hồi như thế nào?
• Nguồn lực có phù hợp không?
• Chi phí trên mỗi người hưởng lợi là bao nhiêu?
• Tác động có thể duy trì không?
• Mô hình có thể nhân rộng không?

Từ những dữ liệu này, dự án có thể được:

Improve → Iterate → Scale → Replicate → Transform.

Đây là tư duy giúp Community Project phát triển từ một sáng kiến nhỏ thành một mô hình tạo tác động lâu dài.

Community Project Framework dành cho ai?

Framework của CHANGE MAKERS PROGRAM phù hợp với:

• Sinh viên
• Thanh niên
• Young Professionals
• Young Entrepreneurs
• Community Leaders
• Volunteer Leaders
• Social Innovators
• Người trẻ đang có ý tưởng dự án cộng đồng
• Thành viên các câu lạc bộ, tổ chức thanh niên
• Những người muốn bắt đầu một sáng kiến xã hội

Đặc biệt, Framework phù hợp với những người chưa có nhiều kinh nghiệm xây dựng dự án nhưng muốn học cách biến một ý tưởng thành kế hoạch có thể triển khai.

Từ Ý Tưởng → Dự Án → Tác Động

Triết lý cốt lõi của CHANGE MAKERS PROGRAM không phải là tạo ra thật nhiều dự án.

Điều quan trọng hơn là giúp người trẻ phát triển năng lực để nhìn thấy vấn đề, hiểu con người, thiết kế giải pháp, huy động nguồn lực, hành động và đo lường thay đổi.

Có thể hình dung hành trình của một Change Maker như sau:

PROBLEM
↓
PEOPLE
↓
INSIGHT
↓
SOLUTION
↓
PROJECT
↓
ACTION
↓
OUTCOME
↓
SOCIAL IMPACT

Đây cũng là tinh thần mà MuoiBa SaoSang Ecosystem theo đuổi: phát triển con người → phát triển cộng đồng → phát triển dự án → tạo tác động xã hội.

Kết luận

Framework xây dựng Community Project cho Change Maker là một công cụ giúp người trẻ hệ thống hóa hành trình từ một vấn đề xã hội đến một dự án có mục tiêu, đối tượng hưởng lợi, giải pháp, nguồn lực, kế hoạch hành động và phương pháp đo lường tác động.

Một Change Maker không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án lớn.

Hãy bắt đầu bằng một vấn đề bạn thực sự quan tâm, tìm hiểu những con người đang chịu ảnh hưởng, xây dựng một giải pháp phù hợp, bắt đầu từ một quy mô có thể thực hiện, sau đó học hỏi từ thực tế và từng bước tạo ra tác động lớn hơn.

CHANGE MAKERS PROGRAM – Phát triển người trẻ trở thành những người có khả năng biến vấn đề thành giải pháp, ý tưởng thành dự án và hành động thành tác động tích cực cho cộng đồng.

MuoiBa SaoSang Ecosystem hướng đến việc xây dựng một thế hệ Change Makers không chỉ muốn thay đổi thế giới, mà còn biết cách bắt đầu, cách hành động và cách tạo ra sự thay đổi có ý nghĩa.